معنی قاضی نوراللََّه شوشتری

[ رُلْ لا هِ تَ ] (اِخ) ابن سید شریف الدین شوشتری مرعشی سیدی است جلیل که نسب وی با بیست ویک واسطه به سید علی مرعشی. و با بیست وشش واسطه به حضرت زین العابدین میرسد. وی از اعاظم علمای اسلام در عصر صفویه و فقیه اصولی، محدث رجالی، ادیب ریاضی و معقولی منقولی، متکلم جدلی شاعر ماهر و به کمالات صوری و معنوی معروف است. او به سال ۹۵۶ هـ . ق. در شهر شوشتر متولد شد و در همان شهر به تحصیل علم همت گماشت و به سال ۹۷۹ به مشهد رفت و از محضر درس علامه عبدالواحد شوشتری بهره مند گردید. سپس به سال ۹۹۳ در زمان اکبرشاه هندی به هندوستان رفت. و مدتی در لاهور متصدی منصب قضاء شد و اهتمام تمام در انجام دادن وظائف و امر به معروف و نهی از منکر و تبلیغات دینی داشت و تألیفات سودمند و بسیاری در فنون مختلف پرداخت که همه حاکی از تبحر و جامعیت او در معقول و منقول میباشد. در تألیفات وی روانی و شیوائی و شیرینی و جذبهٔ خاصی است که دلها را تحت تأثیر قرار میدهد. علامه سید شهاب الدین مرعشی نجفی در مقدمهٔ کتاب احقاق الحق از یکصدوچهل تألیف از تألیفات وی نام برده اند و از آنجمله است: ۱- احقاق الحق. این کتاب را در رد کتاب ابطال الباطل قاضی فضل بن روزبهان که در رد کتاب نهج الحق و کشف الصدق علامهٔ حلی است تألیف کرد و در فن خود بهترین کتاب است. کتاب مزبور چند مرتبه به چاپ رسیده و اینک چاپخانهٔ اسلامیه تهران دست بکار چاپ دیگر از آن است که بیش از ده جلد پیش بینی میشود و تا کنون سه جلد آن چاپ و منتشر شده است. امتیاز این چاپ مقدمهٔ پرارزش و حواشی محققانه و سودمندی است که به قلم آیةاللََّه مرعشی نجفی زیب آن گردیده است. ۲- القام الحجر فی الرد علی بن الحجر. ۳- تفسیر قرآن در چند جلد. ۴- حاشیه بر شرح مواقف. ۵- حاشیه بر تفسیر بیضاوی. ۶- حاشیه بر شرح اشارات محقق طوسی. ۷- دلائل الشیعة فی الامامة. ۸- دیوان قصائد. ۹- دیوان شعر. ۱۰- دافعة الشقاق ۱۱- الذکر الابقی. ۱۲- رسالة فی ذکر اسامی وضاعی الحدیث و بیان احوالهم. ۱۳ -رسالة فی رد شبهة فی تحقیق العلم الالهی. ۱۴- رسالة فی حقیقة الوجود و رسالة اخری فی انه لامثل له. ۱۵- النور الانور الازهر فی تنویر خفایا رسالة القضاء و القدر للعلامة الحلی. ۱۶- رساله ای در اسطرلاب و این رساله مشتمل بر صد باب و فارسی است. ۱۷- رسالة فی الکلیات الخمس. ۱۸- شرح گلشن راز شبستری. ۱۹- الصوارم المهرقة فی الرد علی الصواعق المحرقة. ۲۰- گوهر شاهوار، فارسی. ۲۱- گل و سنبل، فارسی. ۲۲- کتاب فی القضا و الشهادات. ۲۳- مجالس المؤمنین و این کتاب مشهوری است و چند مرتبه چاپ شده است. ۲۴- الشرح علی مقامات الحریری. ۲۵- الشرح علی مقامات بدیع الزمان. قاضی نوراللََّه در نظم عربی و فارسی نیز دستی توانا داشته و شعر نیکو میسروده و به نوری تخلّص میکرده است و اینک نمونه هائی از اشعار او: لقد اسمعت لو نادیت حیا ولکن لاحیاة لمن تنادی و ناد لو نفخت بها اضائت و لکن انت تنفخ فی رمادی. * شه سریر ولایت علی عالیقدر که کنه او نشناسد جز ایزد متعال بقرب پایهٔ حقش نمیرسد هر چند ز شاخ سدره کند وهم نردبان خیال تا آنکه گوید: خوشا دمی که شوی ساقی شراب طهور موالیان تو نوشند جام مالامال از آن میی که گر ابلیس از آن خورد جامی چو جبرئیل شود از مقربان جلال. * به تاراج دل ما هر زمان ای غم چه می آیی متاع خانهٔ درویش غارت را نمی شاید. * عشق تو نهالی است که خواری ثمر اوست من خاری از آن بادیه ام کاین شجر اوست بر مائدهٔ عشق اگر روزه گشائی هشدار که صدگونه بلا ماحضر اوست وه کاین شب هجران تو بر ما چه دراز است گوئی که مگر صبح قیامت سحر اوست فرهادصفت این همه جان کندن نوری در کوه ملامت به هوای کمر اوست. وی به سال ۱۰۱۹ هـ . ق. به دنبال تألیف کتاب احقاق الحق بدست مخالفان کشته شد و موافق نوشتهٔ قاموس الاعلام وی پس از تألیف کتاب احقاق الحق و مجالس المؤمنین به امر جهانگیر شاه احضار و از مذهبش استفسار شد در پاسخ از راه تقیه گفت سنی هستم شاه گفت جزای قاضی دروغگو چیست؟ گفت عزل و تعزیر است. پس او را از قضاوت عزل و به تازیانه تعزیر کرد، وی در ضربه سوم وفات یافت. قبرش در اکبرآباد هند معروف و مزار است. صاحب مستدرک گوید، وی را به شهید ثالث موصوف دارند. رجوع به مقدمهٔ احقاق الحق تألیف آیة اللََّه مرعشی نجفی و هدیة الاحباب ص ۱۷۹ و قاموس الاعلام ترکی ج ۶ ص ۴۶۱۸ و ریاض العلماء تألیف میرزا عبداللََّه افندی ج ۵ و امل الامل و روضات چ ۲ ص ۷۳۱ و ۵۰۱ و شهداء الفضیلة چ نجف ص ۷۱ و کشف الحجب چ کلکته ص ۲۷ و تذکرهٔ علمای هند چ لکهنو ص ۲۴۵ و طبقات اکبری چ منشی نولکشور ص ۲۹۲ و تذکرةالشعراء چ علیگره ص ۱۳۹ و نزهة الخواطر و بهجة المسامع و النواظر چ حیدرآباد جزء پنجم ص ۴۲۵ و صبح گلشن چ شاه جهانی در شهر هوپال ص ۵۵۹ شود.