معنی قاضی عینی

[ عَ ] (اِخ) محمودبن احمدبن موسی حنفی عینی، مکنی به ابومحمد و ملقب به بدرالدین و فاضل عینی. از متبحرین فقهای حنفی است. وی فقیهی است لغوی نحوی و واقف بر دقائق امور و عارف بحقائق علوم که قاضی القضاة دیار مصر بود و نزدیک جامع ازهر یک مدرسه و یک کتابخانه تأسیس نمود و کتابهای خود را وقف آن مدرسه کرد. تألیفاتی دارد. او راست: ۱- تاریخ البدر فی اوصاف اهل العصر که در حدود ده مجلد بوده و از اول خلقت شروع کرد و حوادث و وفیات هر سال را به ترتیب سال مینگارد. مخفی نماند که عینی سه فقره کتاب در تاریخ تألیف کرده که هر سه بتاریخ عینی معروف هستند یکی مختصر و آن سه جلد است و دیگر تاریخ عینی صغیر که همین تاریخ البدر است. سیمی یکی تاریخ عینی کبیر موسوم به عقد الجمان فی تاریخ اهل الزمان و این در نوزده مجلد است و نسخهٔ خطی آن در ۲۴ جزء در کتابخانهٔ بایزید در استانبول و بعضی از اجزاء آن نیز در دارالکتب المصریة موجود است، و مؤلف ریحانة الادب آرد: در دو جائی دیدم که تاریخ مُکمل شصت جلدی را نیز بدو نسبت داده اند و آن ظاهراً همین عقد الجمان است و شمارهٔ مجلد هم البته به اختلاف کتابت نسخه های کتب مختلف میشود. ۲ و ۳- تاریخ مختصر و تاریخ مکمّل که بدانها اشاره شد. ۴- رمز الحقایق فی شرح کنزالدقائق که کتاب کنزالدقائق ابوالبرکات عبداللََّه بن احمد نسفی را که در فقه حنفی است شرح کرده. ۵- شرح درر البحار فی الفروع در فقه حنفی. ۶ و ۷- شرح شواهد صغیر و شرح شواهد کبیر، و اینها دو فقره شرح است بر شواهد شروح الفیهٔ ابن مالک و در کشف الظنون آمده است: الشواهد الصغری والکبری تألیف محمودبن احمد عینی و نام اصلی شواهد کبری، المقاصد النحویة فی شرح شواهد شروح الالفیة و نام اصلی شواهد صغری فرائد القلائد است و در مصر چاپ شده است. ۸- عمدة القاری در شرح صحیح بخاری. ۹- شرح معانی الآثار. ۱۰- طبقات الحنفیة. ۱۱- طبقات الشعرا. ۱۲- عمدة القاری فی شرح صحیح البخاری. وی به سال ۸۵۵ در ۹۴سالگی در مصر وفات یافت و در مدرسه ای که خود بنا کرده بود مدفون گردید و اینکه تاریخ وفات او در قاموس الاعلام ۷۶۲ هـ . ق. ضبط شده اشتباه ولادت به وفات است، زیرا موافق آنچه در روضات و غیره تصریح کرده اند ولادت او به سال ۷۶۲ هـ . ق. بوده است. (روضات ص ۷۵۴) (هدیة الاحباب ص ۲۰۵) (لغات تاریخیة و جغرافیة ج ۵ ص ۹۸) (قاموس الاعلام ترکی ج ۵ ص ۳۲۳۳) (ریحانة الادب ج ۳ ص ۱۴۶).