معنی قاضی عیاض

[ ] (اِخ) ابن موسی بن عیاض اندلسی مغربی مالکی از قبیلهٔ یحصب، مکنی به ابوالفضل. از مشاهیر ادباء و محدثین عامه است که در نحو و لغت و انساب و وقائع عرب و علوم حدیث امام وقت خود بوده، نیز او شعر خوب گفته و از زادگاه خود، قصبهٔ سبته به قرطبه و دیگر مراکز علمی مسافرتها کرد. و از اکابر هر دیاری اخذ مراتب علمی نموده و احادیث بسیاری از کبار مشایخ که در حدود صد تن میباشند استماع نموده و مدتی در مولد خود سبته و اندکی نیز در غرناطه که هردو از بلاد اندلس میباشند قضاوت نموده و عاقبت در مراکش اقامت کرده تا در روز جمعهٔ ۱۷ جمادی الاخره یا رمضان سال ۵۴۴ هـ . ق. در آنجا وفایت یافته است. تألیفاتی دارد. او راست: ۱- الاکمال فی شرح صحیح مسلم. ۲- الالماع فی ضبط الروایة و تقیید السماع. یک نسخه از این کتاب به شمارهٔ ۴۳۳ در کتابخانهٔ ایاصوفیه موجود است. ۳- انوار المشارق. ۴- ترتیب المدارک و تقریب المسالک لمعرفة اعلام مذهب مالک. یک نسخه از این کتاب در کتابخانهٔ مصریه موجود است و به تصدیق کشف الظنون تألیفی است غریب و بی سابقه. ۵- التنبیهات. ۶- الشفا به تعریف (فی تعریف) حقوق المصطفی. این کتاب دارای طرزی عجیب است و در فارس و استانبول و مصر چاپ شده است. ۷ -مشارق الانوار علی صحاح الآثار در شرح و تفسیر غرائب احادیث موطأ احمد و صحیح مسلم و صحیح بخاری و کتابی است نافع. این کتاب پس از آنکه در دمشق به نظر ابن الصلاح رسید بسیار جلیلش شمرد و در وصف آن گفت: مشارق انوار تشب بسبتة و ذا عجب کون المشارق بالغرب. این کتاب در فاس و قاهره چاپ شده است. از اشعار قاضی عیاض است: اذا مانثرت بساط انبساط فعنه فدیتک فاطو المزاحا فان المزاح علی ماحکاه اولوالعلم قبلی عن العلم زاحا. (هدیة الاحباب ص ۲۱۶) (روضات ص ۵۰۶) (ابن خلکان ج ۱ ص ۴۲۸) (ریحانة الادب ج ۳ ص ۲۷۲).