معنی غریب‌القرآن

[ غَ بُلْ قُ رْ ] (ع اِ مرکب) لغات و اصطلاحاتی است از قرآن که به مرور زمان فهم آنها دشوار گردیده و به تفسیر و توضیح احتیاج پیدا کرده است. رجوع به غریب الحدیث و القرآن شود. صاحب کشف الظنون گوید: دربارهٔ غریب قرآن به جز کسانی که ابن اثیر نام برده است اشخاص دیگری نیز مؤلفاتی دارند، از جملهٔ ایشان ابوالحسن سعیدبن مسعدة الاخفش الاوسط، متوفی به سال ۲۲۴ هـ . ق. و قینبی و نضربن شمیل بصری، متوفی به سال ۲۰۳ هـ . ق. و ابوفید که نام وی مرثدبن حارث بن ثوربن علقمةبن عمروبن سدوس، متوفی به سال ۱۹۵ هـ . ق. و مؤرج بن عمرو النحوی السدوسی بصری، متوفی به سال ۱۷۴ هـ . ق. و ابان بن تغلب بن ریاح ابی سعید بکری، متوفی به سال ۱۴۱ هـ . ق. و ابوبکر احمدبن کامل، متوفی به سال ۳۵۰ هـ . ق. و ابوعبید قاسم بن سلام حریری کوفی، متوفی به سال ۲۲۴ هـ . ق.، و ابوبکر محمدبن حسن، معروف به ابن درید لغوی، متوفی به سال ۳۲۱ هـ . ق. و ابوعبداللََّه محمدبن یوسف کفرطابی، متوفی به سال ۵۰۳ هـ . ق. و علاءالدین علی بن عثمان ترکمانی ماردینی حنفی، متوفی به سال ۷۵۰ هـ . ق. که نام کتاب وی «بهجة الاریب لما فی الکتاب العزیز من الغریب» و محمدبن عزیز سجستانی، متوفی به سال ۳۳۰ هـ . ق. و ابومحمد عبدالرحمن بن عبدالمنعم الخزرجی، متوفی به سال ۵۶۴ هـ . ق. و زین الدین عبدالرحیم بن حسین عراقی، متوفی به سال ۸۰۶ هـ . ق. و ابوعمرو زاهد، و امام زین الدین محمدبن ابی بکربن عبدالقادر رازی، صاحب مختار الصحاح که در آغاز آن گوید: گروهی از طالبان علم و حاملان قرآن از وی خواستند که تفسیری از غریب قرآن برای ایشان گرد آورد. وی اجابت کرد و آن را به ترتیب جوهری مرتب ساخت و از اعراب و معانی نیز مقداری بر آن افزود و به سال ۶۶۸ هـ . ق. از تألیف آن فراغت یافت و ابوالفرج بن جوزی که کتاب خود را به نام «الاریب بما فی القرآن من الغریب» تألیف کرد. سیوطی در اثقان گوید: «گروه بسیاری در این باب کتابها تصنیف کردند، از مشهورترین آنها کتاب عزیزی است که در تألیف آن پانزده سال رنج برد و شیخ او ابوبکر انصاری نیز در تحریر کتاب با وی یاری کرد. و از بهترین کتب در این باب «مفردات» از راغب است و ابوحیان را نیز در این باب تألیفی است». و ابن سمین ابوالمعالی احمدبن علی بغدادی حلبی نیز کتاب «مفردات القرآن» را که از بهترین کتب در این باب است تألیف کرده است. مرگ وی به سال ۵۹۶ هـ . ق. بود. ابن الندیم در الفهرست گوید: به نام غریب القرآن برای شرح لغات و اصطلاحات قرآن کتبی نوشته شده و از آنجمله است: کتاب غریب القرآن مؤرج سدوسی. کتاب غریب القرآن ابن قتیبه. کتاب غریب القرآن ابوعبدالرحمن یزیدی. کتاب غریب القرآن محمدبن سلام جمحی. کتاب غریب القرآن ابوجعفربن رستم طبری. کتاب غریب القرآن لابی عبید القاسم. کتاب غریب القرآن لمحمدبن عزیزی السجستانی. کتاب غریب القرآن ابوالحسن عروضی کتاب غریب القرآن محمدبن دینار احول. کتاب غریب القرآن ابوزید بلخی. کتاب اعراب ثلاثین سورة من القرآن از ابن خالویه. کتاب غریب المصاحف ابوبکر الوراق.