معنی علاءالدین قوشچی

[ عَ ئُدْ دی نِ ] (اِخ) علی ابن محمد سمرقندی، معروف به ملاعلی قوشچی، و گاهی او را فاضل قوشچی نیز گویند. وی از مشاهیر علمای عامه و متکلم و ریاضی است. در سمرقند اغلب علوم متداوله را فراگرفت و هیئت و ریاضیات را از قاضی زادهٔ رومی و الغ بیگ بن شاهرخ بن امیر تیمور سلطان ماوراءالنهر که نسبت به فنون ریاضی میلی فراون داشت آموخت... و از کثرت تقربی که در نزد آن سلطان داشت بخطاب فرزندی مخاطب بود و او را بتکمیل رصدخانه ای که در سمرقند تأسیس کرد گماشت. و قوشچی این وظیفه را انجام داد و زیج الغ بیگی را که به زیج جدید معروف است بپایان رسانید. و پس از مرگ سلطان عازم حج شد و در تبریز مورد توجه اوزون حسن (۸۷۳ -۸۸۲ هـ . ق.) از حکمرانان آق قویونلی قرار گرفت و از جانب وی برای عقد مصالحه بین او و سلطان محمدخان ثانی عثمانی (۸۵۵ -۸۸۶ هـ . ق.). به اسلامبول رفت، و پس از انجام این کار به آذربایجان رفت و مجدداً به اسلامبول بازگشت و رسالهٔ محمدیه را در علم حساب بنام سلطان محمدخان نوشت. سپس به مدرّسی مدرسهٔ ایاصوفیا منصوب گشت. از تألیفات اوست: ۱- حاشیهٔ شرح کشاف تفتازانی. ۲- شرح تجرید خواجه. ۳- العنقود الزاهر فی نظم الجواهر، در علم صرف. ۴- محبوب الحمائل فی کشف المسائل. ۵- هیئت فارسی، که بارها با خلاصة الحساب شیخ بهائی در یک جا چاپ شده و از کتب درسی علم هیئت بوده. وفات او در سال ۸۷۹ در اسلامبول بود و در جوار قبر ابوایوب انصاری مدفون گردید. (از ریحانة الادب ج ۳ ص ۳۲۴ از هدیة الاحباب ص ۲۲۱ و لغات تاریخیة و جغرافیة احمد رفعت ج ۵ ص ۸۳ و قاموس الاعلام ج ۴ ص ۳۱۹۷).