معنی علاءالدین طوسی

[ عَ ئُدْ دی نِ ] (اِخ) علی. از مشاهیر علما و حکما بود و علوم عقلیه و نقلیه را در بلاد عجم تکمیل کرد، سپس به بلاد روم رفت و در دربار سلطان وقت احترام یافت. و نخست از طرف سلطان مرادخان (۸۲۴ -۸۵۵ هـ . ق.) بتدریس در مدرسهٔ بروسه منصوب شد، آنگاه از طرف سلطان محمدخان فاتح (۸۵۵ -۸۸۶ هـ . ق.) تدریس مدرسهٔ زیرک بدو مفوض گردید، و پیوسته مورد الطاف سلطان بود، تا آنکه سلطان، علاءالدین و خواجه زاده را بتألیف کتابی در محاکمهٔ بین ابن رشد و تهافت امام غزالی مأمور ساخت. علاءالدین کتاب خود را که حاوی محاکمات مابین افکار حکما و تهافت امام غزالی است، ذخر یا ذخیره نامید، و گفته اند ذخیره نام این کتابست و ذخر کتابی دیگر است در محاکمات بین غزالی و ابن رشد، و در حیدرآباد بطبع رسیده است. سلطان کتاب خواجه زاده را بکتاب علاءالدین ترجیح داد و علاءالدین افسرده شد و از راه ایران به ماوراءالنهر بازگشت و از تمامی مشاغل و علائق دنیوی منصرف شد، و قدم بدایرهٔ سلوک و تصوف گذاشته و در سال ۸۶۰ هـ . ق. در سمرقند درگذشت. بعضی از ارباب تراجم نویسند که علاءالدین در مراجعت از روم به ایران رفت و در ۸۸۵ در خراسان یا در تبریز درگذشت. نام کتاب او به نوشتهٔ قاموس الاعلام «ذخر» و در کشف الظنون «الذخیرة فی المحاکمة بین الحکماء و الغزالی» و در معجم المطبوعات «الذخیرة فی المحاکمة بین کتاب الغزالی و ابن رشد» میباشد. (از ریحانة الادب ج ۳ ص ۱۰۱ از کشف الظنون) (قاموس الاعلام ج ۴ ص ۳۱۸۰) (لغات تاریخیه و جغرافیهٔ احمد رفعت ج ۵ ص ۴۶) (معجم المطبوعات ستون ۱۲۳۹).