معنی ظلم

[ ظُ ] (ع اِمص) به ناجایگاه نهادن چیزی را. وضع شیئی در غیر موضع خود. ستم. بیداد. ستم کردن. ستمگری. بیدادی. بیدادگری. جور. جفا. عسف. اعتساف. حیف. بغی. ضیم. عدوان. آزار. زور. مظلمه. کفر. ج، ظلام : در صفات تو ظلم نتوان گفت با سگی در جوال نتوان خفت.سنائی. هر کجا عدل روی بنموده ست نعمت اندر جهان بیفزوده ست هر کجا ظلم رخت افکنده ست مملکت را ز بیخ برکنده ست.سنائی. ظلم از هرکه هست نیک بدست وانکه او ظالم است نیک بدست.سنائی. من از ظلم او بیزارم. (کلیله و دمنه). و به رعیت ظلمی روا ندارد. (کلیله و دمنه). ملکا اگر میدانی که شوی بر من ظلم کرد... تو به فضل خویش ببخشای. (کلیله و دمنه). نهاد بد نپسندد خدای نیکوکار امیر خفته و مردم ز ظلم او بیدار.سعدی. ظلم تاریک و دل سیه کندت عدل رخشنده تر ز مه کندت.اوحدی. || عبادت غیر خدای. || صاحب کشاف اصطلاحات الفنون گوید: ظُلم بالضم و الفتح و سکون اللام، لغة وضع الشی ء فی غیر محله و فی الشریعة عبارة عن التعدی عن الحق الی الباطل و هو الجور و قیل هو التصرف فی ملک الغیر و مجاوزة الحد. کذا فی الجرجانی. و هو مستحیل علی اللََّه تعالی اذ هو التصرف فی حق الغیر بغیر حق أو مجاوزة الحد. و کلاهما محال اذ لا ملک و لا حق لاحد معه بل هو الذی خلق المالکین و املاکهم و تفضل علیهم بها و عهد لهم الحدود و حرم و احل فلا حاکم یتعقبه و لا حق یترتب علیه. و ما ذکر من استحالة الظلم علیه تعالی هو قول الجمهور. و قیل بل هو متصور منه لکنه لایفعله عدلاً منه و تنزهاً عنه، لأنّه تعالی تمدح بنفیه فی قوله: {/Bوَ مََا أَنَا بِظَلاََّمٍ لِلْعَبِیدِ. ۵-۹۵۰:۲۹/}(قرآن ۵۰/۲۹). و الحکیم لایتمدح الا بما یصح منه. فان الاعمی لو تمدح نفسه بانه لاینظر الی المحرمات، استهزی ء به. و هذا غیر سدید. لما تقرر ان حقیقة الظلم وضع الشی ء فی غیر محله بالتصرف فی ملک الغیر أو مجاوزة الحد و مع النظر بهذا یجزم کل من له ادنی لُبّ باستحالته علیه سبحانه اذ لایتعقل وقوع شی ء من تصرفه فی غیر محله. و کان مدعی تصوره منه سبحانه یفسره بما هو ظلم عند العقل لو خلی و نفسه من حیث عدم مطابقته لقضیة. فحینئذ یکون لکلامه نوع احتمال بخلاف ما اذا فسره بالاول. فان دعوی تصوره منه سبحانه فی غایة. و یجاب عن التمدح المذکور بان هذا خارج عن قضیة الخطاب العادی، المقصود به زجر عباده عنه و اعلامهم بامتناعه علیهم بالاولی فهو علی حدّ {/B«لَئِنْ أَشْرَکْتَ لَیَحْبَطَنَّ عَمَلُکَ ». ۱۰-۱۳۳۹:۶۵/}(قرآن ۳۹/۶۵). و هذا فن بلیغ لاینکره الا کل جامدالطبع. فامتنع القیاس علی قول الاعمی. کذا ذکر ابن الحجر فی شرح الاربعین للنووی فی الحدیث الرابع و العشرین. و فی التفسیر الکبیر قالت المعتزلة ان قوله تعالی: {/Bإِنَّ اَللََّهَ لاََ یَظْلِمُ مِثْقََالَ ذَرَّةٍ...۱-۶۴:۴۰/}الآیة (قرآن ۴/۴۰)، دال علی ان العبد یستحق الثواب علی طاعته و انه تعالی لو لم یثبه لکان ظالماً. و الجواب انه تعالی لما وعدهم الثواب علی تلک الافعال فلو لم یثبهم علیها لکان ذلک فی صورة الظلم فلهذا اطلق علیه اسم الظلم -انتهی. - امثال: ظلم امروز ظلمت فرداست. ظلم به تساوی عدل است؛ یعنی: المصیبة اذا عمت طابت. ظلم ظالم بر سر اولاد ظالم میرود. ظلم عاقبت ندارد.[ ظَ ] (ع مص) ستم کردن. || به ناجایگاه نهادن چیزی را. || کم و نقص کردن حق کسی را. || ظلم ارض؛ کندن زمین در غیر جای کندیده. || ظَلم بعیر؛ کشتن شتر را بی علت و بیماری. || ظَلم وادی؛ از حد زیاده شدن آب رودکده. || ظلم الوَطب؛ پیش از جُغرات شدن خورد شیر را. || ظَلمَ الحمار الأتان؛ بر مادهٔ باردار جهید خر. || ظَلمَ القوم؛ خورانید قوم را شیر پیش از جغرات شدن. || ماظَلمک ان تفعل؛ کدام چیز بازداشت ترا از کردن آن کار. || ظَلم الطریق؛ میل کرد از راه.[ ظَ ] (ع اِ) برف. || (اِمص) آبداری و صفا و درخشندگی دندان که از شدت سپیدی به سیاهی زند همچون جوهر شمشیر. برق. بریق. ج، ظلوم. || (اِخ) نام شمشیر هذیل تغلبی.[ ظَ لَ ] (ع اِ) کالبد. || کوه. ج، ظُلوم. || لَقیته ادنی ظَلم أو ادنی ذی ظَلم؛ أی اول کل شی ء أو حین اختلط الظلام أو ادنی ظلم القرب أو القریب.[ ظُ لُ ] (ع اِمص) ظُلم.[ ظُ لَ ] (ع اِ) جِ ظلمت. تاریکی ها: شادمان باد و به شادیّ و طرب نوش کناد باده از دست بتی خوبتر از بدر ظلم.فرخی. همیشه تا نفروزد قمر چو شمس ضحی همیشه تا ندرخشد سها چو بدر ظلم. فرخی. ظلمت این شعر رای روشن تو دور کرد هر کجا آثار نور آمد شود روشن ظلم. مسعودسعد. مرا بیع کرم و ینابیع حکم و مصابیح ظُلَم و مجاریح امم بودند. (ترجمهٔ تاریخ یمینی). پای کفش خود شناسد در ظلم جان تن خود چون نداند ای صنم.مولوی.[ ظُ لَ ] (ع اِ) سه شب متصل به شبهای دُرع، یعنی نوزدهم و بیستم و بیست ویکم. || جِ ظَلماء.[ ظِ لَ ] (ع اِ) گیاهی است که شاخ نرم و تر و دراز دارد. (منتهی الارب).[ ظَ لِ ] (ع مص) تاریک شدن.[ ظَ لِ ] (اِخ) وادیی است از وادیهای قبلیة. قال الأصمعی: ظلم جبل اَسود لعمروبن عبدبن کلاب و هو و خَوّ فی حافتی بلاد بنی ابی بکربن کلاب فبلاد ابی بکر بینهما ظَلِم مما یلی مکة جنوبی الدفینة... و قال نصر: ظَلم جبل بالحجاز بین اضم و جبل جهینة. (معجم البلدان).[ ظَ لَ / ظِ لَ ] (اِخ) موضعی است در شعر زُهیر.