معنی صفی‌الدین

[ صَ یُدْ دی ] (اِخ) رجوع به عبدالمؤمن بغدادی شود.[ صَ یُدْ دی ] (اِخ) رجوع به محمدبن عبدالرحیم الهندی شود.[ صَ یُدْ دی ] (اِخ) رجوع به صفی الدین محمودبن ابی بکر ارموی شود.[ صَ یُدْ دی ] (اِخ) ابن فخرالدین الطریحی. صاحب روضات الجنات او را به علم و صلاح و تقوی ستوده است و گوید از پدر خود روایت کند و او را حواشیی است بر مجمع البحرین از تألیفات والد وی. و نیز او راست: شرح رسالةالفخریة. از وی شیخ عبدالواحدبن محمد توانی روایت کند. (روضات الجنات ص ۵۱۰ ذیل ترجمهٔ فخرالدین طریحی).[ صَ یُدْ دی ] (اِخ) (ملا...) ابن محمد الگیلانی. زرکلی در الاعلام نویسد: وی طبیب بود و به مکه سکونت جست و در آنجا به سال ۱۰۱۰ هـ . ق. درگذشت. او را در طب و جز آن مؤلفاتی است، از مؤلفات وی شرح قصیدهٔ خمریهٔ ابن فارض است. (از الاعلام زرکلی ص ۴۳۳).[ صَ یُدْ دی ] (اِخ) ارموی. رجوع به صفی الدین محمودبن ابی بکر ارموی شود.[ صَ یُدْ دی ] (اِخ) اسحاق. رجوع به صفی الدین اردبیلی شود.[ صَ یُدْ دی ] (اِخ) خلیل لاذقی. ابن ابی اصیبعه در کتاب خود دو حکایت از وی نقل کند. (عیون الانباء ج ۲ صص ۱۶۳-۱۶۸).[ ص یُدْ دی ] (اِخ) عبدالمؤمن. مؤلف فوات الوفیات از عز اربلی طبیب آرد: صفی الدین را فضایل فراوان بود و علوم بسیار داشت از آن جمله عربیت و نظم شعر و انشاء و تاریخ و خلاف و موسیقی است و در زمان وی کسی منسوب را مانند او نمی نوشت و در این فن از همگان برتر شد، و نزد خلیفه مکانتی یافت. او را آدابی بسیار و حرمتی وافر و اخلاقی پسندیده بود به سال ۶۸۹ در شهر تبریز او را ملاقات کردم. گفت در کودکی به بغداد شدم و چون فقه شافعی آموختم بروزگار مستنصر به مستنصریه رفتم و بمحاضرات و آداب و عربیت و خط پرداختم و در خط بکمال رسیدم. سپس عود زدن فرا گرفتم و در این صنعت قابلیت من بیش از خط بود ولی در آن وقت جز به خوشنویسی شهرت نیافتم، سپس خلافت به مستعصم رسید و او خزانهٔ کتب را عمران کرد و بفرمود تا دو کاتب بگزینند و آنچه او اختیار کند بنویسند و در آن وقت از شیخ زکی الدین کس برتر نبود و شهرت من بپایهٔ او نمیرسید پس مرا نیز بدان کار گماشتند و خلیفه نمیدانست که من عود نواختن را نیکو می دانم و در بغداد کنیزکی بود بزیبائی مشهور و غنا نیک می دانست و خلیفه او را دوست می داشت و وی را عطای فراوان میداد و خدم و کنیزکان و اموال وی بسیار شد. روزی چنان افتاد که کنیزک در محضر او به لحنی نیک و غریب غنا کرد، خلیفه پرسید این آهنگ کرا باشد؟ گفت معلم من صفی الدین را. خلیفه بفرمود تا مرا حاضر کردند و عود نواختم وی را خوش آمد و مرا فرمود که ملازم مجلس او باشم و روزی فراوان و عطای بسیار مقرر کرد و من با او بودم و حاجت مردمان را روا می کردم و خلیفه به هر سال مرا پنج هزار دینار مقرر کرد... و از برآوردن حاجات مردان نیز همین مبلغ و بیشتر بدست می آوردم. سپس نزد هولاکو رفتم و او را غنا کردم و او دو برابر آن را که مستعصم می پرداخت بداد سپس بخدمت عطاملک جوینی و برادر وی شمس الدین شدم و کتابت انشاء را به بغداد بعهده گرفتم و مرا بمرتبهٔ منادمت درآوردند و انعام و احسان را بر من مضاعف کردند و پس از مرگ علاءالدین و قتل شمس الدین سعادت من برفت و روزگار برگشت و مرا فرزندان و نوادگان بهم رسید. شریف صفی الدین طقطقی گوید: صفی الدین را دینی بمبلغ سیصد دینار از مجدالدین غلام ابن صباغ بگردن می بود و بدان دین بزندان افتاد و بروز هیجدهم صفر سال ۶۹۳ به زندان درگذشت. (از فوات الوفیات ج ۲ ص ۱۸ و ۱۹). مؤلف حبیب السیر نویسد: خواجه صفی الدین عبدالمؤمن در فن ادوار موسیقی در عرصهٔ گنبد دوار بی بدل بود و مانند فیثاغورس در وقوف بر شعبات اصول مقامات ضرب المثل، و استاد صفی الدین نیز در زمان مستعصم در بغداد می بود و در وقت قتل و غارت آن بلده در گوشه ای خزیده و نیم روزی خود را بنواحی خرگاه هلاکوخان رسانیده و برپای ایستاده آغاز بربط نواختن کرد و بنابر آنکه آن نوای روح افزای اصلاً در مغولان بی سروپا تأثیر نمی کرد تا وقت غروب هیچ کس به حالش نپرداخت، آخرالامر یکی از اهل هوش شمه ای از فضایل آن استاد ماهر بگوش پادشاه قاهر رسانید و ایلخان آن جناب را خوشتر از بربطش نواخته مالی خطیر از ارتفاعات و مستغلات بغداد مقرر ساخت که هر ساله به وی رسانند و آن عارفه مدتی مدید بخواجه صفی الدین و اولادش میرسید و در زمان اباقاخان که رایت دولت خواجه شمس الدین محمد ارتفاع یافت خواجه بملازمت آستان وزارت آشیان شتافت وزیر صافی ضمیر ولد ارشد خود خواجه شرف الدین هارون را شاگردش ساخت و استاد صفی الدین در آن اوقات بتصنیف رسالهٔ شرفیه پرداخت. (حبیب السیر چ خیام ج ۳ ص ۱۰۷). او راست: «الرسالة الشرفیة فی النسب التألیفیة» و «الادوار».[ صَ یُدْ دی ] (اِخ) محمودبن ابی بکر ارموی. او راست: ذیل بر النهایة فی غریب الحدیث تألیف ابن اثیر جزوی، صفی الدین به سال ۷۲۳ درگذشت. (کشف الظنون ذیل النهایة فی غریب الحدیث).