معنی صابی

(ص، اِ) مفرد صابئین : وز فلسفی و مانوی و صابی و دهری درخواستم این حاجت و پرسیدم بی مر. ناصرخسرو. || آنکه از دینی به دینی شود. (السامی فی الاسامی). || کلمهٔ کلدانی است بمعنی شوینده و صابئین چون همیشه در کنار نهرها و آبها جای دارند و خود را بسیار شویند بدین نام خوانده می شوند و در خوزستان هنوز مردمی بر ساحل کارون هستند که آنان را مغتسلة مینامند و آن ترجمهٔ لفظ صابئی کلدانی است. (دائرة المعارف فرانسه). رجوع به صابئین شود.(اِخ) ابراهیم بن هلال بن ابراهیم بن زهرون ، مکنی به ابی اسحاق. وی از بزرگان کتاب و بلغای آنان است. گویند که خلفا و پادشاهان وقت و وزرا بارها به حیلت و تمنی و نوید از وی درخواستند تا اسلام پذیرد و وی ابا کرد. و عزالدوله بختیار بدو وعده داد که اگر مسلمانی گیرد وزارت خویش بدو دهد لیکن خدا وی را هدایت نفرمود. صابی با مسلمانان معاشرتی نیکو داشت و بزرگان را به بهترین وجه خدمت میکرد و ماه رمضان را با روزه بسر میبرد و قرآن را نیکو از بر داشت. از ابومنصور سعیدبن احمد بریدی در بخارا شنیدم که ابواسحاق در کیش خود سخت متعصب و پارسا و پاکدامن بود و او گوید: حمتنی لذتی رئب المعالی و ضنی بالمرؤة و الوقار و دین ضاق فیه مجال فتکی لخوف عقوبة و حذار نار فوا شوقاً الی خلع العذار و فعلی ما ارید بلا اعتذار و یا لهفی علی حل الازار صریعاً بین سکر او خمار. ابونصر سهل بن مرزبان حدیث کند که روزی صابی بر خوان مهلبی حاضر شد و در آن باقلا بود و وی نخورد، چه باقلا در کیش آنان حرام بود. مهلبی گفت خنکی بگذار و با ما از این باقلا بخور! گفت ایها الوزیر نخواهم که خدا را در مأکولی نافرمانی کنم. مهلبی این کلام را نیکو شمرد. وی در روزگار عضدالدولة به نکبتی سخت درافتاد. ابومنصور سعیدبن احمد بریدی و ابوطاهر محمدبن عبدالصمد کاتب حدیث کنند که از قویترین اسباب تغییر عضدالدوله بر صابی فصلی از کتابی بود که از جانب الطائع خلیفهٔ عباسی دربارهٔ بختیار انشاد کرد که گوید: «و قد جدد له امیرالمؤمنین مع هذه المساعی السوابق، و المعالی السوامق التی تلزم کل دانٍ و قاصٍ و عام و خاص ان یعرف له حق ما کرم به منها و یتزحزح عن رتبةالمماثلة فیها». عضدالدوله آن را در دل داشت و چون بر بغداد و عراق استیلا یافت ابواسحاق را مأمور تألیف کتابی در تاریخ خاندان دیلمی کرد و او به نوشتن کتاب تاجی پرداخت و در آن رنج بسیار برد، مگر عضدالدوله را خبر دادند که یکی از دوستان صابی نزد وی رفته و او را بکار تألیف دیده و از آنچه مینوشته پرسیده، وی در پاسخ گفته است: اباطیلی میبافم و دروغهایی فراهم میکنم. عضدالدوله از شنیدن این خبر بهم برآمد و کینهٔ دیرینهٔ وی بجوشید و بفرمود تا او را به زیر پای پیل افکنند. نصربن هارون و مطهربن عبداللََّه و عبدالعزیزبن یوسف زمین ببوسیدند و شفاعت کردند تا عضدالدوله از کشتن وی درگذشت و به زندانی ساختن و مصادرهٔ اموال وی اکتفا کرد. و تا پایان عهد عضدالدوله در زندان بود. صاحب بن عباد وی را بسیار دوست میداشت و میان این دو نامه ها مبادله گشته و صاحب بسیار میگفت که بلغای جهان چهار کسند، استاذ ابن عمید و ابوالقاسم عبدالعزیزبن یوسف و ابواسحاق صابی و اگر بخواهم چهارمین را خواهم گفت و مقصود وی خود او بود. ثعالبی گوید در ترجیح صاحب و صابی بر یکدیگر سخن بسیار گفته اند، گزیده تر سخن که شنیده ام این است: صاحب چنانکه خود میخواست مینوشت و صابی چنانکه از او میخواستند و میان این دو فرق بسیار است و پس از این دو تن چرخ فصاحت و بلاغت بازایستاد. (از یتیمةالدهر ثعالبی ج ۲ ص ۲۶). ابن خلکان در نسب وی گوید: ابراهیم بن هلال بن ابراهیم بن زهرون بن حبون الحرانی الصابی. وی بسال ۳۴۹ هـ . ق. متقلد دیوان رسائل گشت و بسال ۳۶۷ آزاد شد. و به روز دوشنبه و یا پنجشنبه دوازدهم شوال سال ۳۸۴ هـ . ق. بسن هفتادویکسالگی درگذشت. ابن ندیم گوید وی در سیصد و بیست و اندی متولد شد و پیش از سال ۳۸۰ درگذشت و در شونیزیة دفن گردید. و شریف رضی او را به قصیده ای رثا گفت که بعض ابیات آن این است: أ علمت من حملوا علی الاعواد أ رأیت کیف خبا ضیاء النادی جبل هوی لو خر فی البحر اغتدی من وقعة متتابع الاذیاد ماکنت اعلم قبل حطّک فی الثری ان الثری یعلو علی الاطواد بعداً لیومک فی الزمان فانه اقذی العیون و فثّ فی الاعضاد لاینفد الدمع الذی یبکی به ان القلوب له من الامداد کیف انمحی ذاک الجناب و عطّلت تلک الفجاج و ضل ذاک الهادی و الدهر تدخل نافذات سهامه مأوی الصلال و مربض الآساد اعزز علی بان اراک و قد خلت من جانبیک مقاعد العوّاد. و چون مردم وی را سرزنش کردند که شریفی چگونه صابی را رثا گوید؟ گفت فضل او را گفته ام. ابن ندیم گوید: او راست: دیوان شعر. کتاب دیوان رسائل در هزار برگ. کتاب مراسلات الشریف رضی. کتاب اخبار اهله و ولد ابنه. کتاب دولة بنی بویه که به تاجی معروف است. اندکی از نثر و نظم صابی در یتیمةالدهر ج ۲ ص ۲۶ آمده است و امیر شکیب ارسلان بسال ۱۸۹۸ م. جزء اول کتابی را بنام المختار من رسائل ابی اسحاق الصابی منتشر ساخت. در اشعار پارسی نام صابی و توصیف رسائل و ادب وی فراوان است : ادب صاحب پیش ادب تو هذر است نامهٔ صابی با نامهٔ تو خوار و سئیم.فرخی. ای بر به هنرمندی از صاحب و از صابی وی به به جوانمردی از حاتم و از افشین. سوزنی. جان و روان صاحب و صابی به پیش تست این تیره از بنانت و آن عاجز از بیان. کمال بخاری (از لباب الالباب ج ۱ ص ۸۹). نیست پیش قلمش طبع سخنگوی فصیح هست وقت سخنش صابی و عتبی مفحم. ادیب صابر (از لباب الالباب ج ۲ ص ۱۲۲). اشعار صاحب در مقابلهٔ اشعار تازی او بازی بودی و صابی در حضرت او به وقت اظهار آثار دانش صبی نمودی. (لباب الالباب ج ۱ صص ۳۴ -۳۵). صاحب عباد را با او امکان عناد نبودی و صابی در خدمت او صبی نمودی. (لباب الالباب ج ۱ ص ۶۳). و صاحب و صابی در دیوان معاملت پیش او یکی صبی و دیگر باقل. (لباب الالباب ج ۱ ص ۱۶۳).(اِخ) ثابت بن ابراهیم، مکنی به ابی محمد. رجوع به ثابت بن ابراهیم... شود.(اِخ) ثابت بن سنان. رجوع به ثابت بن سنان بن ثابت... شود.(اِخ) ثابت بن قره. رجوع به ثابت بن قره شود.(اِخ) محسن بن ابراهیم بن هلال، مکنی به ابی علی. رجوع به محسن... شود.(اِخ) هارون بن صاعدبن هارون، مکنی به ابی نصر. رجوع به هارون... شود.(اِخ) هلال بن محسن بن ابراهیم بن هلال. رجوع به هلال... شود.