معنی سرخس

[ سَ رَ ] (اِ) نام دارویی است که آن را گیل دارو گویند و آن چوبکی باشد سیاه رنگ، بر کنار دریای خزر که دریای گیلان باشد یابند و آن دو قسم است: نر و ماده. بجهت دفع کدودانه و امراض دیگر مفید است. (برهان) (آنندراج). سرخس هادر منطقهٔ معتدله بصورت گیاهان بی ساقه اند یعنی برگهای آن از خاک بیرون می آید و ساقهٔ زیرینی دارند که در اصطلاح گیاه شناسی ریزم نامیده میشود، ولی در مناطق گرم بشکل درختان بلند و شبیه به نخل ها میباشند. رجوع به گیاه شناسی گل گلاب صص ۱۶۱ -۱۷۰ شود. گیل دارو. (قانون ابن سینا چ تهران ص ۲۱۶) (ذخیرهٔ خوارزمشاهی). انواع آن: سرخس ماده که ممکن است مانند سرخس نر بکار رود ولی تأثیرش بسیار کمتر است. سرخس مذکر یا سرخس نر دارای برگهای بزرگ و دو بریدگی دارد، ساقهٔ زیرین آن بر ضد کرم کدو بکار میرود زیرا که در لوله های شیرابهٔ آن مواد مختلف یافت میشود. (از گیاه شناسی گل گلاب ص ۱۶۹). رجوع به درمان شناسی ص ۴۰۲ و داروسازی جنیدی ص ۱۷۸ و تحفهٔ حکیم مؤمن شود.[ سَ رَ ] (اِخ) قصبهٔ مرکز بخش سرخس شهرستان مشهد. دارای ۵۰۰۰ تن سکنه است. آب آن از قنات و رودخانه. محصول آن غلات و بنشن است. از ادارات دولتی بخشداری، شهرداری، کلانتری، کلانتر مرز و ادارهٔ املاک دارد. مجموع نفوس آن ۳۵۴۸۳ تن است. آب مزروعی قسمتهای جلگه از رودخانهٔ هریرود تأمین و بعضی سالها که آب هریرود خشک و قابل استفاده نمیباشد در قسمتهای کوهستانی از چشمه سار و قنوات استفاده میشود. محصول عمدهٔ بخش غلات به حد وفور، کنجد، زیره، میوه جات است. گوسفندان آنها قره گل هستند که پوست آنها گران قیمت است. (از فرهنگ جغرافیائی ایران ج ۹).[ سَ رَ ] (اِخ) نام یکی از بخشهای شهرستان مشهد است که در خاور شهرستان و کنار مرز ایران و شوروی واقع است. (از فرهنگ جغرافیائی ایران ج ۹). شهری است [ به خراسان ] بر راه و اندر میان بیابان نهاده و ایشان را یکی خشک رود است که اندر میان بازار میگذرد و بوقت انجیر اندر او آب رود و بس و جایی با کشت و برز بسیار است. و مردمانی قوی ترکیب اند و جنگی و خواستهٔ ایشان شتر است. (حدود العالم): پوپک دیدم بحوالی سرخس بانگک بربرده به ابر اندرا چادرکی دیدم رنگین بر او رنگ بسی گونه بر آن چادرا.رودکی. دگر سو سرخس و بیابان به پیش گله گشته بر دشت آهو و میش.فردوسی. رجوع به تاریخ جهانگشا ج ۱ ص ۱۱۷، ۱۲۱، ۱۲۵، ۱۲۷، ۱۲۸، ۱۳۰ و نزهةالقلوب ج ۳ ص ۱۵۳، ۱۵۸، ۱۷۷ و تاریخ سیستان ص ۲۷، ۱۴۷، ۲۳۹، ۲۵۱، ۲۵۲ شود.