معنی سد

[ سَ دد ] (ع مص) راست و استوار گردیدن. (منتهی الارب) (آنندراج). استوار شدن. (غیاث اللغات). || (مص) استوار کردن رخنه را و اصلاح آن نمودن. (منتهی الارب) (آنندراج). بند کردن. (غیاث). || بازداشتن. || برآوردن. (منتهی الارب) (آنندراج). || قطع کردن سخن بر کسی. (منتهی الارب).[ سَ ] (از ع، اِ) مخفف سَدّ است. (ناظم الاطباء): این جهان محدود و آن خود بی حد است نقش و صورت پیش آن معنی سد است. مولوی. رجوع به سَدّ (اِ) شود.[ سَ دد / سَ ] (از ع، اِ) حائل و مانع میان دو چیز. (غیاث اللغات). بند. (ترجمان جرجانی بترتیب عادل بن علی). حائل یا عام است و در آینده میان دو چیز. (آنندراج). در آینده میان دو چیز. (منتهی الارب): ترا سدّ روئین کفر از زر است نه روئین چو دیوار اسکندر است.سعدی. وجودم بتنگ آمد از جور تنگی چو یأجوج بگذشتم از سد سنگی.سعدی. پشت بکوه داد و سدی از هیکل فیلان در حوالی لشکر کشید. (ترجمهٔ تاریخ یمینی). قلعه ویران کرد و از کافر ستد بعد از آن برساختش سد (صد) برج و سد. مولوی. - سد باب؛ بستن در و ممانعت کردن. (ناظم الاطباء). - سد راه ؛ ممانعت از عبور و مرور. (ناظم الاطباء). - سد رمق؛ بازداشت واپسین نفس. و هر چیز که حیات زندگی موقتاً نگاه دارد و مانع از مرگ گردد. (ناظم الاطباء): مرا سد رمق حاصل میبود. (کلیله و دمنه). بعضی بگیاه و کشت سد رمق میکردند. (ترجمهٔ تاریخ یمینی).[ سَ دد/سَ ] (از ع، اِ) بند بستهٔ هر چیز. حایل میان دو چیز. (مهذب الاسماء). بنایی که در جلو آب کنند. هر چیز که جلو آب گذارند تا مانع جریان شود. بازداشت و مانع. حایل و حاجز و فاصل. حد و بند. بندروغ. (ناظم الاطباء): هم ز پیش آب حیوان سدّ ظلمت برگرفت هم میان آب کر سدی دگر کرد ابتدا. خاقانی. شاه سد آب کرد اینک رکاب شاه بوس تا برای سدّ آتش بندها سازد ترا.خاقانی. سدّ سیلاب حوادث در این بلیه... (ترجمهٔ تاریخ یمینی). برخی از سدهایی که بر روی رودخانه های ایران ساخته شده به قرار زیرند: - سد الوند؛ در ۱۰ کیلومتری شهر قصرشیرین قرار دارد، طول سد ۲۳ متر، ارتفاع آن ۸/۱ متر، عرض دهانهٔ کانال آبگیر ۸۰/۴ متر و شامل دو دهانه با دو دریچهٔ فلزی است. از سال احداث سد تاکنون تعدادی خانه لوله کشی شده و از آب سد الوند استفاده میکنند. - سد بمپور؛ ساختمان این سد توسط بنگاه مستقل آبیاری در سال ۱۳۳۱ هـ . ش. شروع شده و در خرداد سال ۱۳۳۵ خاتمه یافته است. نوع سد وزنی (دور سوار) می باشد که از بتن ساخته شده، طول سد در خطالرأس آب ریز ۶ متر و ارتفاع از زاویهٔ جلو ۵/۳ متر و ضخامت از دور سوار پائین ۶ متر می باشد، عرض زاویهٔ جلو ۸ متر، عرض زاویهٔ عقب ۱۵ متر، مقدار سیل پیش بینی شده ۲۱۰۰ متر مکعب میباشد. - سد حشمت رود؛ این سد در سال ۱۳۲۵ هـ . ش. آغاز و در ۱۳۲۶ پایان یافته است. سد حشمت رود شامل لبریز بتونی به ارتفاع ۲۵/۲ متر و ده دریچهٔ متحرک بعرض صد متر و ارتفاع ۲۲/۲ متر میباشد، برای آبیاری شش هزار هکتار اراضی برنجکاری لاهیجان تأمین آب شده است. - سد دز؛ این سد بر روی رودخانهٔ دز در نزدیکی شهر اندیمشک بنا شده است و یکی از بلندترین سدهای جهانست. ارتفاع سد متجاوز از ۱۸۰ متر یا دوسوم بلندی برج ایفل پاریس است. این سد در ۲۵ کیلومتری شمال دزفول و بر روی رودخانهٔ دز بنا شده. بلندترین سد خاورمیانه و ششمین سد مرتفع جهانست. کارهای مقدماتی این سد در سال ۱۳۳۶ هـ . ش. آغاز شده و در اسفندماه ۱۳۴۱ کلیه کارهای ساختمانی آن بپایان رسیده. یکی از هدفهای بااهمیت این سد جلوگیری از خساراتی است که بر اثر طغیان رودخانه های دز و کارون بشهر و قصبات اطراف این رودخانه وارد میشود. نیروی برق هیدروالکتریک این سد در مرحلهٔ اول عبارت است از دو توربوژنراتور هر یک بقدرت ۶۵۰۰۰ کیلووات ساعت جمعاً ۱۳۰۰۰۰ کیلووات که انرژی سالیانهٔ آن ۱۸۶۰۰۰۰ کیلووات ساعت میباشد. - سد زهک؛ از نوع سدهای دریچه دار است که با بتون مسلح در ۲۷ کیلومتری شهر زابل بنا شده است و دارای ۸ دهانه است، که هر یک ۸۰/۵ متر ارتفاع و ۳۰/۸ متر طول دارند. طول آن در پی ۳۰/۵۲ متر و عرض آن با زاویه ۲۰ متر است و در ۲۴ دیماه ۱۳۳۵ هـ . ش. اجازهٔ بهره برداری از آن سد صادر گردیده است. - سد سفیدرود؛ ساختمان سد سفیدرود در سال ۱۳۳۵ هـ . ش. در روی رودخانهٔ سفیدرود در نزدیکی رشت آغاز شد و در اردیبهشت ۱۳۴۲ پایان یافت. این سد در نوع خود مرتفع ترین سد جهان است. ارتفاع این سد ۱۰۵ متر است و ۱۸۰۰۰۰ هکتار زمین را مشروب میکند. از نظر حجم در ردیف بیست سد اول دنیا بشمار میرود. نیروی برق سد سفیدرود جمعاً ۸۷۵۰۰ کیلووات است که بوسیلهٔ پنج توربین هفده هزار و پانصد کیلوواتی تأمین میشود. - سد شبانکاره؛ در سال ۱۳۱۷ هـ . ش. برای آبیاری جلگهٔ شبانکاره ساخته شده. ساختمان سد شبانکاره در روی رودخانه شاهپور شروع شد و در سال ۱۳۲۰ پایان یافت. این سد انحرافی وزنی بطول ۱۱۰ متر و حفر یک نهر بزرگ بطول ۵۸۰۰ متر و شبکهٔ انهار آبیاری جمعاً بطول ۸۵ کیلومتر میباشد و فعلاً بالغ بر ششهزار هکتار از اراضی بوسیلهٔ این سد آبیاری میشود. - سد صیقلان رودبار؛ رودخانهٔ صیقلان بار که از شهر رشت میگذرد و با بندهای پوشالی برای رفاه حال کشاورزان بنا شده بود در سال ۱۳۲۶ هـ . ش. طرح ریزی و ساختمان این سد شروع شد و در پائیز همان سال خاتمه یافت. ساختمان سد صیقلان رودبار دارای شش دهانه هر یک بعرض ۱۰/۳ متر است که بوسیلهٔ دریچه های متحرک به ارتفاع ۲۰/۲ متر باز و بسته میشود. - سد کرج (سد امیرکبیر)؛ سد بتونی کرج روی رودخانهٔ کرج در آذرماه سال ۱۳۳۷ هـ . ش. شروع شد و در سوم آبانماه ۱۳۴۰ مورد استفاده قرار گرفت. این سد ۱۸۰ متر ارتفاع دارد و در ۶۳ کیلومتری شمال غربی تهران قرار گرفته است. سد کرج برای آبیاری و آب آشامیدنی و تأمین برق مردم تهران است. میزان تولیدی برق این سد در سال به ۱۱۰ میلیون کیلووات ساعت میرسد. - سد کرخه؛ سد انحرافی کرخه بطول ۱۹۲ متر و ارتفاع ۵/۴ متر است که برای عبور سیلابهای بزرگ بر روی رودخانهٔ کرخه بسته شده است. این سد آب رودخانه کرخه را در دو نهر قسمت میکند که بگنجایش ۱۲ متر مکعب در ثانیه آب را عبور میدهد. - سد کوهرنگ؛ این سد بر روی رودخانهٔ شیخ علیخان در کوههای بختیاری زده شده است. سد در حدود دو کیلومتر پائین تر از محل تلاقی آب کوهرنگ با آب شیخ علیخان واقع شده. طول آن در بالا ۷۹ متر و ارتفاع آن از بستر رودخانه ۱۰/۱۲ متر میباشد. این سد از نوع سدهای وزنی بوده و تماماً با بتون و سنگ و ملات و سیمان ساخته شده است. در قسمت وسط دارای آب ریزی است که در موقع سیلاب مازاد آب رودخانه از آن لبریز میشود. در بدنهٔ سد دریچه ای قرار داده شده که با استفاده از آن میتوان آب مخزن را تخلیه کرد. طول تونل ۲۸۴۱ متر میباشد، سطح مقطع آن که بشکل نعل اسب ساخته شده ۳۰/۱۱ متر مربع بوده و میتوان حداکثر ۳۰ متر مکعب در ثانیه آب را که معادل ۲۲۵۰ سنگ میشود عبور داد. طبق اندازه گیریهایی که در رودخانهٔ شیخ علیخان در نقاط مختلف زاینده رود بعمل آمده سالیانه در حدود سیصد میلیون متر مکعب آب بطرف زاینده رود جاری میشود. با این ترتیب کشاورزان اصفهان خواهند توانست سالیانه حداقل ۱۵۰۰۰ هکتار اراضی جدید را تحت کشت آورند. این سد در اول مهرماه ۱۳۲۷ هـ . ش. شروع و روز جمعه ۲۴ مهرماه ۱۳۳۲ خاتمه یافته و افتتاح گردیده است. - سد گلپایگان؛ این سد که شهر گلپایگان را مشروب میکند بر روی رودخانهٔ اناربار احداث و فعالیت آن از سال ۱۳۳۲ هـ . ش. شروع و در ۱۵ اردیبهشت ماه ۱۳۳۶ اجازهٔ بهره برداری از آن داده شده است. - سد لتیان؛ بنای سد لار و لتیان بچند منظور است، یکی اینکه با جمع آوری آب طغیان رودخانهٔ جاجرود قسمتی از آب مردم تهران و دشت ورامین تأمین می شود و دیگر تولید نیروی برق بمیزان ۴/۷۲ کیلووات ساعت در سال است که برای مصرف برق اول شب های تهران مفید است. - سد محمدعلی میرزا؛ در شوشتر برای تقسیم آب بنا شده و به فاصلهٔ ۶۰۰ ذرع از دروازهٔ گرگر واقع است. عرض سد ۲۵ و ارتفاع آن ۵ و طول ۲۰۰ ذرع و شعاع آن منحنی است. - سد میانکنگی؛ در چهل کیلومتری زابل روی رودخانهٔ هیرمند با بتون مسلح بنا شده. نوع سد دریچه دار و دارای ده دهانه میباشد. عرض هر دهانه ۸/۵ متر و ارتفاع آن ۳۰/۶ متر و طول سد ۳۰/۶۸ متر و عرض آن ۲۰/۲۰ متر است. این سد در اسفندماه ۱۳۲۷ هـ . ش. در سیستان شروع شده و در سال ۱۳۳۴ خاتمه یافته است. - سد همدان؛ این سد در اردیبهشت ماه ۱۳۳۸ هـ . ش. در شهر همدان شروع گردید و در سال ۱۳۴۲ اجازهٔ بهره برداری آن داده شده است. این سد در حدود ۲۸۰ متر طول و ۵۴ متر ارتفاع دارد. هزینهٔ سد از دویست و هفتاد میلیون ریال تجاوز کرده است و یک مرکز برق بظرفیت ۵/۲ میلیون کیلووات برای تأمین روشنایی برق قراء و دهات اطراف همدان در محل سد نصب شده است. سدهای کوچک و انحرافی دیگر بنام سد چغالوندی و سد چلنگه دار است که در روی رودخانهٔ کردان بنا شده است. سدهای دیگر: - سد خیرآباد. - سد درورزن در شیراز. - سد روانسر. - سد شاوور. - سد کهک در سیستان. - سد گنجانجم. برای جلوگیری و هدر رفتن آب به خاک عراق و آبیاری ۵۰۰۰۰ هکتار اراضی منطقهٔ مهران در نظر گرفته شده است. || کوه. (مهذب الاسماء). || کوه حائل. (منتهی الارب). || دیوار. (مهذب الاسماء). || چیزی که از شاخه ها سازند و مر آن را طبقات بود. (آنندراج) (منتهی الارب). || عیب، چون کری و گنگی و مانند آن. (آنندراج) (منتهی الارب).[ سَ ] (عدد، ص، اِ) صد. عدد یکصد. عدد بعد از ۹۹: ای آنکه من از عشق تو اندر جگر خویش آتشکده دارم سد و بر هر مژه ای ژی.رودکی. فری زآن زلف مشکینش چو زنجیر فتاده سدهزاران کلج بر کلج.شاکر بخاری. به نیم گرده بروبی بریش بیست کنشت بسد کلیچه سبال تو شوله روب نرفت. عمارهٔ مروزی. همه عالم ز فتوح تو نگارین گشته ست همچو آگنده به سد رنگ نگارین سیرنگ. فرخی. || کنایت از عدد بسیار، بی شمار. - سدمرده حلاج بودن؛ کنایه از: از عهدهٔ همه کس برآمدن. رجوع به صد شود.[ سُ دد ] (ع اِ) ابر سیاه. (منتهی الارب) (آنندراج). ج، سدود. آن ابر که آفاق بپوشاند. (مهذب الاسماء). || وادی سنگناک که آب در وی ایستد. (آنندراج) (منتهی الارب). ج، سِدَدة. || سایه. || آب باران است در کوهچه برای غطفان. || رودبار. || ملخ بسیار که هوا را بسته باشد. (منتهی الارب) (آنندراج).[ سُ دد ] (اِخ) اصطخری گوید: قریهٔ بزرگی است در دوفرسخی ری. دوازده هزار باغ معروف دارد و همچنین هر روز در این قریه یکصد و بیست گوسپند و دوازده گاو نر و ماده ذبح کنند. (معجم البلدان).[ سُ دد ] (اِخ) قلعه ای است به یمن. (منتهی الارب) (آنندراج). قلعه ای است به یمن از اعمال عبد علی بن عواض. (معجم البلدان).[ سُ دد ] (اِخ) کوهی است غطفان را. (معجم البلدان).