معنی زنتبیل

[ ] (اِخ) مرحوم بهار آرد: این اسم در غالب کتب تاریخ خاصه نسخ چاپی «رتبیل» بضم راء و تاء ساکنه و با و یا ضبط شده است و آن لقب پادشاهان کابل و سجستان و رخج بوده است، لیکن در این نسخه گاهی «زبیل» و گاه «زنبیل» و چند جای هم «زنبیل» با تمام نقاط نوشته شده و حتی یکجا هم «رتبیل» مطابق ضبط معروف نوشته نشده است و چون این نسخه صرف نظر از کم نقطه بودن که تنها عیب آن است، از سایر حیثیات در صحت اسامی و سنین کم نظیر است، با این وصف، همه جا این اسم را یا بی نقطه و یا «زنبیل» با زاء هوز، ولی همه جا مطلقاً با «زاء» ضبط کرده است. اسباب این شد که نگارنده را در ضبط معروف این اسم تردیدی حاصل شود و از قضا نسخهٔ خطی و معتبر و کم غلط قدیمی از ترجمهٔ طبری بدستم افتاد که هرچند اوراق آخر آن افتاده، لیکن از حیث رسم الخط و کاغذ و املاء معلوم میدارد که در اواخر یا اوایل قرن ششم هجری نوشته شده و به عقیدهٔ حقیر صحیح ترین ترجمه های طبری است که تا امروز دیده ام و در آن نسخه دیده شد همه جا این اسم «زنتبیل» به ازاء هوز و نون و تاء مثناة بعد از آن و باء و یاء ضبط آمده و در یک مورد همین اسم را «زنده پیل» نوشته است، از دیدن این املاء اخیر برای نگارنده تردیدی باقی نماند که اصل این کلمه «زنتبیل» بوده و زنتبیل همان زنده پیل است که در ادبیات فارسی هم مکرر در تعریف پهلوانان استعمال شده، چنانکه فردوسی گوید: بتن زنده پیل و بجان جبرئیل... بمعنی فیل ژیان و بزرگ. توضیح اینکه در فارسی تاء قرشت و دال با هم مکرر تبدیل می شوند... (حاشیهٔ تاریخ سیستان چ بهار ص ۹۱، ۹۲). رجوع به مجمل التواریخ و القصص ص ۲۷۹ و ۳۰۴، تاریخ سیستان و مادهٔ بعد شود.