معنی راه‌آهن

[ هِ هَ ] (ترکیب اضافی، اِ مرکب) دو خط آهن متوازی که بر آن قطار ماشین حرکت میکند. (فرهنگ نظام). دو خط آهنی که از جایی بجایی کشیده شود و قطار آهن از آن عبور کند. ریل. {aتاریخچهٔ راه آهن در جهان:a} اولین قطار راه آهن دنیا به سال ۱۸۳۲م. بوسیلهٔ مهندس استیفنس انگلیسی بکار افتاد که دو شهر لیورپول و منچستر را بهم مربوط میساخت و خبر آن بسرعت برق در سراسر جهان پیچید ومانند همهٔ اختراعات و اکتشافات مایهٔ شگفت و اعجاب جهانیان گردید، زیرا اهمیت و فواید راه آهن از حیث اقتصاد و آبادی کشورها بخوبی روشن است. انقلابی که انشاء راه آهن در گیتی پدید آورد میتوان گفت کمتر از اهمیت قطب نما در سده های ۱۵ و ۱۶ نبود. {aراه آهنهای بزرگ جهان:a} ایالات متحدهٔ امریکا اول (با ۴۰۰هزار کیلومتر). اتحاد جماهیر شوروی دوم (با ۱۲۰هزار کیلومتر). آلمان سوم (با ۶۰هزار کیلومتر). فرانسه چهارم (با ۵۴هزار کیلومتر). طولانی ترین راه آهن جهان راه آهن ماوراء سیبری در اتحاد جماهیر شوروی است که ده هزار کیلومتر درازی آن است ، و بعد از آن راه آهن سانتافی پاسیفیک امریکاست که از شمال بجنوب کشیده شده و با طول ۷۴۰۰ کیلومتر دو شهر فیلادلفی و لوس آنجلس را بهم مربوط میسازد. و رجوع به جغرافیای اقتصادی لیستر کلیم و همکاران ترجمهٔ فتح اللََّه حکیمی ص ۱۲۵، جغرافیای اقتصادی کیهان ص ۴۶۸، نشریهٔ راه آهن ایران مقدمه و ص ۴، جغرافیای جدید اقتصاد ایران و اروپا و امریکا تألیف هیأت مؤلفان ص ۷۵ و ۸۸ و ۱۴۸ و کیهان سالانه ۱۳۴۱ ص ۴۷۲ و ۱۳۴۲ ص ۱۰۱۷ شود. {aراه آهن ایران:a} از سال ۱۳۰۰ هـ . ق. یک تن فرانسوی بنام «پلوس بوآتال» امتیاز کشیدن خط آهن تهران حضرت عبدالعظیم را بمدت ۹۹ سال از ناصرالدین شاه گرفت و آن را ساخت و سپس شرکت تراموای بلژیکی آن را اداره میکرد و تا چند سال پیش از آن استفاده میشد. طول آن ۸۷۰۰ گز بود. بوآتال سپس راه آهن فرعی بطول ۶۵۰۰ گز بطرف سنگ معدن احداث کرد که براه مزبور می پیوست. در دوران ناصرالدین شاه قراردادها و امتیازنامه هایی با بیگانگان در بارهٔ ایجاد راه آهن بسته شد ولی بجایی نرسید تا در سال ۱۳۰۴ هـ . ش. رضاشاه بموجب قانونی که از مجلس گذشت از محل ۳ ریال عوارض قند و شکر بایجاد راه آهن ایران آغاز کرد. البته پیش از این راه آهنهای کوچکی چون راه آهن تهران -شهرری که یاد کردیم، و راه آهن تبریز- جلفا (بوسیله روسها) و راه آهن آمل -محمودآباد (بوسیلهٔ حاج امین الضرب) و راه آهن ماکو (بوسیله روسها) و راه آهن زاهدان -میرجاوه (بوسیله هندیان) و راه آهن زاهدان (بوسیلهٔ انگلیسیها) نیز ساخته شده بود ولی گذشته از اینکه برای احتیاجات اقتصادی و حمل و نقل کشور پهناوری چون ایران ناچیز بود بیشتر آنها هم متروک شده بود تا در عهد رضاشاه راه آهن سرتاسری ایران از راه وضع قانون انحصار قند و شکر در تاریخ ۱۳۰۴ هـ . ش. و جلب متخصصان آلمانی آغاز گشت، و پس از آن راههای فرعی دیگری بدینسان ساخته شد: راه آهن اهواز -خرمشهر (به طول ۱۲۴هزار گز و ۱۷ ایستگاه)، راه آهن بندر -گرگان (بطول ۳۴هزار گز)، راه آهن قم -کاشان (بطول ۹۸هزار گز و ۱۷ ایستگاه) و قرار است به راه آهن زاهدان -میرجاوه اتصال یابد. راه آهن سرتاسری دارای پلها و تونل های شگفتی آور و ۹۰ ایستگاه است و طول آن ۱۳۹۴هزار گز است. در دوران محمدرضا شاه راه آهن تبریز -شرفخانه (بطول ۸۴هزار گز) و قرار است به راه آهن ترکیه متصل شود. و راه آهن تهران -مشهد بطول ۹۲۶هزار گز و ۴۹ ایستگاه (از شاهرود تا مشهد بطول ۴۹۷هزار گز) و همچنین راه آهن تهران - تبریز (از میانه تا تبریز بطول ۳۰۳هزار گز) تکمیل و چند قطعه راه جدید کشیده شده است. و رجوع به جغرافیای اقتصادی کیهان ص ۴۶۹ و کیهان سالانه ۱۳۴۱ ص ۴۷۱ و کیهان سالانه ۱۳۴۲ ص ۱۰۱۷ و ۱۰۱۸ و جغرافیای مفصل اقتصادی ایران تألیف آقای مشحون و خزائل و جلایی فر ص ۶۷ و نشریهٔ راه آهن ایران مقدمه و ص ۴ و ۵ و ۶ شود.