معنی دانشمندیه

[ نِ مَ دی یَ ] (اِخ) (امرای...) در موقعی که سلاجقه ببسط قدرت خود در آسیای صغیر مشغول بودند یکی دیگر از رؤسای ترک بنام گمشتگین بن دانشمند در ولایت کاپادوکیا یعنی در شهرهای سیواس و قیساریه و ملاطیه دولتی جهت خود ترتیب داد و در نزدیکی این محل اخیر فرانک ها را بسختی مغلوب نمود جانشینان او در جنگهای با صلیبیون دخالتهای مهم کردند ولی مجاورین ایشان یعنی سلاجقهٔ روم بزودی بدوران فرمانروائی آن سلسله خاتمه بخشیدند. ایام حکومت و اسامی امیران این سلسله چنین است: محمد اول گمشتگین بن تیلو دانشمند غازی بن گمشتگین ۴۹۹ محمد ثانی بن غازی ۵۲۹ ذوالنون بن محمد ثانی ۵۳۷ یغی (یا یعقوب)بن ارسلان غازی ابراهیم بن محمد۵۶۰ چنانکه گفتیم این سلسله را سلاجقهٔ روم منقرض کردند. (طبقات سلاطین اسلام ص ۱۳۸ و ۱۳۹). زامباور در معجم الانساب و الاسرات (ج ۲ ص ۲۲۰ و ۲۲۱) ذیل عنوان دانشمندیه گوید: املاک آنان سیواس و آماسیهٔ و توقات و نیکسار و عثمانجق و چوروم و بعد کنغری و قسطمونی و چانیک و البستان و ملطیه بوده است و اینان بدو شعبه تقسیم میشده اند: الف -شیعهٔ سیواس: ۱- ملک دانشمند احمدغازی شمس الدین. ۴۵۵ هـ . ق. ۲- ملک یا امیر غازی گمشتگین بن دانشمند. ۴۷۷ هـ . ق. ۳- ابوالمظفر ناصرالدین بن گمشتگین. (متوفی ۵۳۷) ۴۹۵ هـ . ق. ۴- ذوالنون عمادالدین بن محمد (دفعهٔ اول) ۵۳۷ هـ . ق. ۵- یاغی بسان نظام الدین بن گمشتگین (متوفی ۵۶۲) حدود ۵۵۰ هـ . ق. ۶- ابومحمد اسماعیل غازی جمال الدین بن یاغی بسان. حدود ۵۶۲ هـ . ق. ۷- ابراهیم شمس الدین بن گمشتگین. ۸- ابوالقادر اسماعیل شمس الدین بن ابراهیم ذوالنون (دفعهٔ دوم) با لقب ناصرالدین (متوفی ۵۶۹) ۵۶۴ هـ . ق. بلاد ایشان را قلج ارسلان ثانی از سلاجقهٔ روم در ۵۶۹ فتح کرد. ب -شعبهٔ ملطیه: ۱- عین الدین بن گمشتگین (متوفی ۵۴۵). ۲- ذوالقرنین بن عین الدین ۵۴۵. ۳- ناصرالدین محمدبن ذی القرنین. حدود ۵۵۶ هـ . ق. ۴- فخرالدین القاسم بن ذی القرنین. حدود ۵۶۷ هـ . ق. صاحب قابوس الاعلام ترکی آرد: دانشمندیه، دولتی که دانشمند غازی احمدبن علی نصر تأسیس کرد و مرکز آن سیواس بود این دولت در ۴۶۴ تأسیس یافت و در ۵۶۰ یعنی قریب یکصد سال پس از آن منقرض گردید. حکمرانان سلسلهٔ دانشمندی شش کس بودند بدین سان: غازی احمد دانشمند۴۶۴ غازی محمدبن دانشمند ابوالمظفر نظام الدین بن محمد (یاغی بصان) (بمعنی یاغی کوب)۵۳۸ غازی جمال الدین بن نظام الدین- ابراهیم بن محمدبن دانشمند۵۶۲ ابوالفداء اسماعیل بن ابراهیم- دولت دانشمندیه پس از انقراض ضمیمهٔ دولت سلجوقی گشت. (از قاموس الاعلام ترکی). و چنانکه ملاحظه می فرمائید در نام افراد خاندان و مؤسس آنان و نسبت افراد با مؤسس خاندان اختلافی چند میان سه منبع نقل ما هست که از نظر احتیاط مندرجات هر سه منبع را نقل کردیم.