معنی واژه حاقلانی

[ قِ ] (اِخ) ابراهیم. دانشمند مارونی، از مارونیان سوریه در مائهٔ هفدهم م. مولد وی قریهٔ حاقل سوریه و وفات در رُم بسال ۱۶۶۴ م. او در مدرسهٔ مارونیان رم به کسب علم پرداخت و پس از اشتغال به تعلیم عربی و سریانی در رم، لوئی سیزدهم او را به پاریس خواند، تا در ترجمهٔ توراة به زبانهای مختلف همکاری کند (۱۶۴۰). سپس وی به رم بازگشت و استاد عربی و سریانی در کلژ رویال گردید (۱۶۴۶). پس از مراجعت به رم در ۱۶۵۲ در تدوین کتاب مقدس بزبان عربی که توسط جمعیت تبلیغاتی در ۱۶۷۱ تهیه شد شرکت کرد. وی با گابریل سیونیتای ایتالیائی، و والرین فلاوینْی استاد عبری در پاریس مشاجرات سخت داشت. آثار متعدد به لاتین از او باقی است که عمدهٔ آنها کتب ذیل است: مجمع نیقیه (نیسه) طبق آثار شرقی (۱۶۴۵)، فهرست ادبیات کلدانی (۱۶۵۳). صاحب معجم المطبوعات گوید: وی عدهٔ بسیاری از کتب عربی و فارسی را به لاتینی ترجمه کرد، ازجملهٔ آنها جام گیتی نماست که به مختصر مقاصد حکمة فلاسفة العرب موسوم کرد و شرح احوال او را یوسف الدبس مطران در تاریخ سوریه آورده و نیز در جامع الحجج الراهنة آمده است. و اصل جام گیتی نما تألیف قاضی میبدی حسین بن معین الدین است. (از معجم المطبوعات ص ۷۳۸). مؤلف ذریعه از اکتفاءالقنوع نقل میکند که مختصر مقاصد حکمة فلاسفة العرب ترجمهٔ جام گیتی نما تألیف خواجه نصیر طوسی است که ابراهیم حاقلانی آنرا بعربی ترجمه کرده و در پاریس بسال ۱۶۴۱ و در آلمان بسال ۱۶۴۲ چاپ شده است. (ذریعه ج ۵ ص ۲۵). حاقلانی نخستین کس است که تاریخ فلسفهٔ شرق را به زبان لاتینی نگاشت و به سن شصت وچهارسالگی پس از تألیف شصت کتاب دربارهٔ تاریخ و فلسفه و زبانهای سامی درگذشت. و نیز او اولین کس است که تاریخچهٔ مارونیان را به لاتینی نوشت. رجوع به مجلهٔ الهلال سال ۲۹ ج ۴ ص ۳۶۰ شود.