معنی جخش

[ جَ ] (اِ) علتی باشد که بر گردن مردم ختلان و فرغانه افتد مانند دبه و آن را هیچ درمان نباشد و درد نکند. (فرهنگ اسدی). چیزی باشد چون بادنجانی بزرگ یا چون دبه ای که بر گردن اهالی ختلان و فرغانه افتد و درد نکند، اما بریدن مخاطره باشد. (صحاح الفرس). علتی باشد که از گلو مانند بادنجان برآید و درد نکند و اگر ببرند بیم هلاک باشد و اکثر مردم گیلان و فرغانه را باشد. (معیار جمالی). به معنی آخر جخج است، و آن علتی باشد مانند بادنجان که از گلو و گردن مردم برآید و درد نکند و بریدن آن بیم هلاکت باشد و بیشتر مردم فرغانه و گیلان و مردم قلعهٔ انگ دارند. (از برهان). علت غر که مانند کدوئی در گلوی مردم از گوشت برآید و بیشتر در گلوی مردم فرغانه و سنار و کاونوک و چنگوان شود. (از شرفنامهٔ منیری). جَخ. (برهان). چَخش. (شرفنامهٔ منیری). خرک. (از حاشیهٔ برهان چ معین). رجوع به این مترادفات شود: آن جخش ز گردنش درآویخته گوئی خیکی است پر از باده بیاویخته از بار. لبیبی یا رودکی. نبندد به بس در میان پای خصم که بر گردنش بست ایام جخش. شمس فخری.