معنی جت

[ جَ ] (اِخ) قومی باشند فرومایه و صحرانشین در هندوستان. (برهان) (آنندراج) (انجمن آرا): احمد با خاصگان خود و تنی چند که گناهکارتر بودند، سواری سیصد بگریختند و تلک از دم وی بازنشد و نامه ها نبشته بود به هندوان عاصی جتان تا راه این مخذول فروگیرند. (تاریخ بیهقی ص ۴۴۱ از حاشیهٔ برهان چ معین). مرحوم ادیب پیشاوری در حاشیهٔ تاریخ بیهقی نوشته: «جت به تای غلیظ و مناسب آن بود که به طای مؤلف نبشته آمدی، نام طایفه ای است از هنود و اکنون اغلب شرف اسلام یافته اند». (تاریخ بیهقی از حاشیهٔ برهان چ معین). رجوع به تحقیق ماللهند ص ۲۰۰ شود.[ جَ ت ت ] (ع مص) دست سودن گوسپند تا فربهی از لاغری آن معلوم شود. (منتهی الارب) (آنندراج).[ ] (عبری، اِ) در عبری محل فشردن انگور (صحیفهٔ یوشع ۱۱: ۲۲). (از قاموس کتاب مقدس).[ جِ ] (انگلیسی، اِ) در اصطلاح، به نوعی از هواپیما اطلاق میشود که دارای حرکت جتی است و حرکت جتی آن جهش به پیش است که برای متحرک بر اثر تخلیهٔ خلفی سیل مواد لازم برای حرکت ایجاد میشود. در راکتها عامل موجب حرکت از سوختن اکسیژن انباشته شده در دستگاه بوجود می آید و جهش این نوع ماشین ها که نوع خاصی است، بستگی به ورود مادهٔ لازم برای حرکت بدرون دستگاه و جریان آن در دستگاه و تخلیه و خروج آن از دستگاه با سرعتی زیادتر از ورود دارد. بموجب قانون دوم حرکت نیوتون همواره نیروی لازم برای این تغییر سرعت متناسب با تغییر مقدار حرکت است. و از آنجا که هر عملی با عکس العمل مساوی و مختلف العلامه همراه است (قانون سوم نیوتون) نتیجه آن میشود که دستگاه واجد چنین حرکتی بسوی جلو بجهد. بطور کلی پارو، چرخ پره، پروانهٔ کشتی، و پروانهٔ هوایی همگی به این ترتیب نیروی لازم برای حرکت به پیش را ایجاد میکنند، یعنی با تغییر مقدار حرکت در مادهٔ لازم برای حرکت موجب پیشروی جسم میشوند. {aتاریخ ماشینهای جت:a} از زمانهای بسیار دور حرکت ماهی های سپیداج و نوعی از خرچنگهای ده پا را که مبتنی بر حرکت بسوی جلو است بشر شناخته است و اختراعات چندی در این زمینه در قسمت حرکت کشتی ها بعمل آورده است. کشتی بخاری جیمز رامسی بر اساس این نوع حرکت قرار داشت. این کشتی بخار بسال ۱۷۸۷ م. در رودخانهٔ پتوماک با موفقیت حرکت کرد. بنیامین فرانکلین و الیور اوان به این نوع حرکت پی بردند و تا حد زیادی دربارهٔ آن دقت کردند. راکت ها یک نمونهٔ قدیمی است که از طریق چینی ها اختراع شد و حرکتش نوعی از این حرکت می باشد. با این مقدمه میتوان گفت که حرکت هواپیماهای جت گرچه بعنوان فرآوردهٔ جنگ جهانی دوم است ولی مبدأ آن بزمانی بسیار پیشتر برمیگردد. توضیح آنکه پس از عملی شدن پروازهای هواپیما که بر اثر حرکت پروانهٔ آن بعمل می آمد نوع پیستون ماشین هواپیما بزودی به آخرین درجهٔ کمال رسید. گرچه حرکت به پیش چنانکه دیده شد از زمان قدیم معهود بشر بود اما از آن در هواپیما استفاده نکرده بودند. بازده یا راندمان یک ماشین حرارتی معمولاً بر حسب مقدار اکسیژن مصرفی آن ماشین مشخص میشود و در صورتی که هوا در ماشین انباشته شود مقدار اکسیژن لازم برای سوخت آن ماشین زیادتر میگردد. از سالهای اول قرن ۲۰ مسألهٔ ذخیره کردن اکسیژن شناخته شد و سپس در هواپیمایی بکار رفت و بر اثر آن امکان داد پروازهای مرتفع با آن انجام یابد و سرانجام توربینی ساخته شد که میتوانست گاز گرم را از ماشین تخلیه کند. از این نوع ماشین برای هواپیما در ایالات متحده بمقدار زیاد در دوران جنگ جهانی دوم ساختند و با ساختن آن تجربیات زیادی در مسایل جدید حرکت جت مطرح شد. بسط این نوع توربین ها موجب شد که تخلیهٔ گاز، مقدار بسیاری نیرو تحویل بدنهٔ ماشین دهد. طرح حرکت به پیش جتی در هواپیما بسالهای بعد از جنگ جهانی نخستین برمیگردد. ایجاد کمپرسورهای خاصی در هواپیما و سوزاندن هوا و تخلیه خلفی آن از سالهای ۱۹۲۰ م. ببعد شروع گردید. سیستم سکوندوکامپینی در ایتالیا سیستمی بدینگونه است. پرواز موفقیت آمیز اگوست در ۱۹۴۰ م. نخستین پرواز جت شناخته شد. انگلیسها اندیشهٔ حرکت هوایی جت را مربوط به مطالعات ۱۹۲۰ م. میدانند. آ. آ. گریفیث و مردان دیگر مؤسسهٔ هوایی سلطنتی انگلیس دربارهٔ توربین های گازی برای حرکت جتی ملاحظات دقیقی کردند و نوع خاصی از کمپرسورهای با گردش دورانی را بوجود آوردند و پرواز فرانک ویتل بسال ۱۹۳۰ م. زمینه ای برای حرکت جت ایجاد کرد. در فرانسه ماکسیم گیوم بسال ۱۹۲۱ م. طرحی دربارهٔ حرکت جتی پیشنهاد کرد ولی توسعه ای در پی نداشت. باری طرح ماشینی برای حرکت جت، حاوی امور زیر بود: ۱- گرفتن هوا از فضا و محیط. ۲- تراکم آن در کمپرسورها. ۳- ایجاد احتراق در هوای متراکم شده. ۴- انبساط هوا و سوختن در داخل توربین. ۵- تخلیهٔ خلفی این مواد به فضا و حرکت هواپیما به پیش . در آلمان تحت نظر لودویک پراندتل دربارهٔ علم هوانوردی مطالعاتی در گوتینگن بعمل آمد. مساعی آنها سپس تحت نظر ادارهٔ مسافرت هوایی قرار گرفت و بعداً وزارت هوایی رایش که در ۱۹۳۶ م. تشکیل یافت بر روی آن دست گذاشت. این مؤسسات کارهای هوایی راجع به جت را که از اواسط ۱۹۳۰ شروع شده بود بصورت جدی تلقی کرده و توسعه دادند. دو دانشجوی گوتینگن بنام هانس فن اوهن و ماکس هان که ظاهراً از کارهای ویتل بی اطلاع بودند طرحی در این زمینه ریختند. اندیشهٔ این دو جوان بعداً بوسیلهٔ کمپانی هاینکل توسعه یافت و در ۲۷ اگوست ۱۹۳۹ م. با ماشینی که بر روی طرح این دو جوان ساخته شده بود پرواز موفقیت آمیزی بعمل آمد، که میتوان آن را نخستین پرواز با جت دانست. بعداً دو کمپانی یونکرس و باوارین موتور بروش شگفت آوری در توسعهٔ این رشته کوشیدند و ماشینهایی ساختند که بسیار از جهت فن جلو بود و میتوان آنها را اساس ماشینهای ۱۹۵۰ م. دانست. چون دولت آلمان در آن وقت در مضیقهٔ فلزات با گرمای بالا بود اندیشهٔ تیغه های سردکننده نیز در این زمینه پذیرفته شد. باری اطلاع بر توسعهٔ علمی آنها پس از جنگ در انگلیس و آمریکا وسعت یافت. توسعهٔ سریع ماشینهای جت در مقام مقایسه با سایر ماشین ها در حقیقت مرهون اقدامات نظامی است.[ جِ ] (اِخ) یکی از اقوام قدیمی اروپا بودند که در کوههای مجارستان و رومانی سکنی داشتند. بعضی از مورخان قدیم آنان را از اقوام اسکیت میدانند و بعضی دیگر از اقوام داچ یا تراکیا میشمارند. ملکهٔ ایشان پادشاه ایران کیخسرو را به فرماندهی تومیریس و همچنین اسفندیاربن گشتاسب را به فرماندهی انداتیرس، مغلوب کرد. اسکندر بزرگ پس از جنگ با این قوم، اینان را به اتفاق دعوت کرد. حکمران تراکیا بنام لیسیماخوس نیز مغلوب آنان گردید ولی پس از آن خودشان از وی شکست خوردند و کوههای خود را ترک کردند و بسواحل دریای سیاه و بسارابی کوچ کردند و پس از قرن اول میلادی با قوم داچ آمیخته شدند. حکیمی از ایشان بنام زامولقسیس تا حدی آنان را متمدن کرد و بمنزلهٔ معبود ایشان گردید. همچنین حکیم دیگری از آنان بنام آناخرسیس در ممالک یونان گردش کرد و دیگری بنام باریس بساحری شهرت یافت. (از قاموس الاعلام ترکی).[ ] (اِخ) یکی از شهرهای قدیم که در مرز و بوم دان واقع و مسقطالرأس جلیات دلاور فلسطینیان است (اول سموئیل ۱۷:۴) و یکی از شهرهای پنجگانهٔ ایشان بود (یوشع ۱۳:۳ و اول سموئیل ۶:۱۷ و عاموس ۶:۲ و میکاه ۱:۱۰) که بنی عناق آن را یکی از شهرهای حصاردار خود قرار داد و در آن سکونت گزیدند. (یوشع ۱۱:۲۲). بعضی از مورخان بر آنند که جت بر فراز تپه ای که آن را تل الصافیه گویند و بمسافت شانزده میل در شرقی اشدود واقع است بنا شده بود ولکن روبنصن منکر این مطلب بوده بهیچ وجه چنین اسمی در آن نواحی نیافته است. خلاصه این شهر در ایام داود در دست فلسطینیان بوده و اخیش شهریار آن بود. (اول سموئیل ۲۱:۱۰ -۱۵ و ۲۸:۱ -۷). پس از آن داود آن را مفتوح ساخته آنان را هزیمت داد. (دوم سموئیل ۱۵:۱۸ و اول تواریخ ایام ۱۸:۱). و بعد از مدتی باز بتصرف فلسطینیان درآمد. (اول پادشاهان ۲:۳۹). پس از آن مدتی بنی یهودا ایشان را هزیمت داده متصرف شدند و رحبعام آن را بسیار عزیز میداشت. (دوم تواریخ ایام ۱۱:۸). از آن پس بتصرف حزائیل شهریار آرام درآمد. (دوم پادشاهان ۱۲:۱۷). ولکن بعد از چندی یهواش او را هزیمت داده شهر را استرداد نمود. (دوم پادشاهان ۱۳:۲۵). و بعد از آنکه باز بدست فلسطینیان افتاد عزیا حصارهای آن را منهدم ساخت. (دوم تواریخ ایام ۲۶:۶). (از قاموس کتاب مقدس).