معنی تاج‌القراء

[ جُلْ قُ رْ را ] (اِخ) محمودبن حمزةبن نصر کرمانی نحوی. یاقوت در کتاب معجم الادبا آرد: ... وی یکی از علماء فقهاء و صاحب تصانیف و فضل است در دقت فهم و حسن استنباط اعجوبه بود. از وطن خویش بجایی نرفت و سفری نکرد. او در حدود سنهٔ ۵۰۰ میزیست و سپس در گذشت. او راست: «لباب التفسیر» و «الایجاز» در نحو که از ایضاح فارسی آن را مختصر کرده است و دیگر از تألیفات وی «نظامی» در علم نحو است که آنرا از «اللمع» ابن جنی مختصر کرده است دیگر «الافادة» در نحو، و نیز «العنوان» در همان علم، و او دربارهٔ مواضع حرف اسم آرد: فمعرفة و تأنیث و نعت و نون قبلها الف و جمع و عجمة ثم ترکیب و عدل و وزن الفعل و الاسباب تسع (از معجم الادبا چ مارگلیوث ج ۷ ص ۱۴۶). در شدالازار صفحهٔ ۴۰۲ در ترجمهٔ احوال شیخ ابوعبداللََّه عمربن ابی النجیب الشیرازی آمده است: و له روایات عن مناوربن فرکوه الدیلمی و عن تاج القراء نصربن حمزة الکرمانی. علامهٔ قزوینی در حاشیهٔ همین صفحه آرد: مقصود بدون هیچ شک و شبهه به قرینهٔ لقب «تاج القراء» و بقرینهٔ نام پدرش «حمزه» و نسبت او «الکرمانی» ابوالقاسم محمودبن حمزةبن نصر الکرمانی معروف به تاج القراء است که مؤلف در اینجا در نام و نسب او خلط غریبی کرده است و نام جد او را بر خود او نهاده ولی در اوایل ترجمهٔ ۲۷۸ که باز مجدداً نامی از او برده نام و نسب او را در آنجا بکلی درست و بطبق واقع «الامام برهان الدین محمودبن حمزةبن نصرالکرمانی ذکر کرده است» بشرح احوال این شخص که از مشاهیر قراء عصر خود بوده در معجم الادباء یاقوت و طبقات القراء جزری و طبقات النحاة سیوطی مذکور است عین عبارت معجم الادبا ج ۷ ص ۱۴۶ از قرار ذیل است... و سیوطی نیز در طبقات النحاة ص ۳۸۷ عین همین فصل را باسم و رسم از همان مؤلف یعنی یاقوت نقل کرده است و جزری در طبقات القراء ج ۳ ص ۲۹۱ در ترجمهٔ او گوید: «محمودبن حمزةبن نصر ابوالقاسم الکرمانی المعروف به تاج القرّاء مؤلف کتاب» «خط المصاحف» و کتاب «الهدایة فی شرح غایة ابن مهران» و کتاب «لباب التفسیر» و کتاب «البرهان فی معانی متشابه القرآن» امام کبیر محقق ثقه کبیر المحل لااعلم علی من قرأ و لکن قرأ علیه ابوعبداللََّه نصربن علی بن ابی مریم فیما احسب، کان فی حدود الخمسمائه و توفی بعدها واللََّه اعلم» -انتهی (حاشیهٔ ۹ صفحهٔ ۴۰۲ شدالازار چ قزوینی). مؤلف شدالازار در ترجمهٔ احوال ابن ابی مریم شیرازی آرد: ... روی کتاب التیسیر فی التفسیر عن مصنفه الامام برهان الدین محمودبن حمزةبن نصرالکرمانی... شدالازار چ قزوینی ص ۴۰۶). یاقوت در معجم الادباء در ترجمهٔ احوال ابن ابی مریم آرد: ... و المرجوع الیها فی الامور الشرعیة و المشکلات الادبیة اخذ عن محمودبن حمزة الکرمانی... (معجم الادبا چ مارگلیوث ج ۷ ص ۲۱۰). جزری در طبقات القرّا ج ۲ ص ۳۳۷ در ترجمهٔ احوال ابن ابی مریم آرد: ... وقفت علی کتاب فی القراآت الثمان سماه الموضح تدل علی تمکنه فی الفن جعله بأحرف مرموزة دالة علی اسماء الرواة و ذکر ناسخه انه استملاه من لفظه سنة اثنتین و ستین خمسمائة و قرأ فیما احسب علی تاج القراء محمودبن حمزه...». (شدالازار ص ۴۰۷ ح ۲). صاحب ترجمه، معاصر ملک ایرانشاه بن ملک تورانشاه بن قاورد و از جملهٔ علماء و دانشمندانی است که بر خلع ملک ایرانشاه اتفاق کردند و عوام را بر خروج بروی فتوی دادند. آقای بیانی در حاشیهٔ صفحه ۲۱ تاریخ افضل به نقل از تاریخ ابن شهاب (جامع التواریخ حسنی) آرد: ... و قاضی بوالعلا و سلطان تاج القرّاء و دیگرفضلا اتفاق نمودند که بر او [ ملک ایرانشاه ] غلبهٔ عام کنند... رجوع به بغیة الوعاة فی طبقات النحاة سیوطی ص ۳۸۷ و ۴۰۳ و محمودبن حمزه... شود.