معنی بدیهه

[ بَ هَ / هِ ] (از ع، اِ) ناگاه و نااندیشیده گفتن چیزی و یا خواندن شعری. هر چیزی که بگویند و یا بکنند بدون تأمل و تفکر و بدون یادآوری و فی الفور. ناگاه. بخیال خود. زودانداز. (ناظم الاطباء). بدیهة. بدون اندیشه سخن گفتن یا شعر سرودن. نیندیشیده. (فرهنگ فارسی معین). در اصطلاح بلغاء آن است که منشی یا شاعر کلام را بی رویت و فکر انشاء کند و این را ارتجال نیز نامند. (از کشاف اصطلاحات الفنون). انشای شعری یا لطیفه ای بحسب مقتضای مقام بی فکر و تأمل. (از آنندراج). گفتن سخنی یا شعری یا لطیفه ای بحسب مقتضای مقام بی فکر و تأمل. (از آنندراج). گفتن سخنی یا شعری بی تهیه. چُست گویی. (یادداشت مؤلف): صابی از بدیههٔ خاطر و عجالهٔ وقت این سه بیت بدو داد. (ترجمهٔ تاریخ یمینی چ سنگی ص ۲۵۴). با او به بدیهه خوش درآمد چون یافت حریف خوش برآمد.نظامی. || شعر مرتجل. (یادداشت مؤلف). شعری که بی اندیشیدن گفته شود: و یکی بود از ندیمان این پادشاه (امیر محمد)... بگریست و پس بدیههٔ نیکو گفت. (تاریخ بیهقی). || (ق) ناگاه. (ناظم الاطباء). ناگاهان. (یادداشت مؤلف). حادثه و اتفاق ناگهانی. (ناظم الاطباء): بر تو چه بجز بدیهه مردن بر من چه بجز درود و تکبیر. سوزنی (از یادداشت مؤلف). || (اِ) آغاز: و الا جهانیان را مقرر است که بدیههٔ رای و اول فکرت شاهنشاه دنیا... راهبر روح قدس است. (کلیله و دمنه). - بدیهه جواب؛ آن که بی اندیشیدن پاسخ گوید: اما عظیم داهی بود و دانا و حاذق و کافی رای و بدیهه جواب. (سندبادنامه ص ۳۰۸). - بدیهه دُر باریدن؛ بی تأمل و اندیشیدن سخنی یا شعری گفتن. شعری مرتجل سرودن : بدیهه همی بارم از خاطر این در کزو سمعها بحر عمان نماید.خاقانی. - بدیهه گفتن؛ ناگهان و بی اندیشه گفتن. (ناظم الاطباء): او نیز بدیهه ای روانه گفتی به نشان آن نشانه.نظامی. بر هر سخنی بخندهٔ خوش می گفت بدیهه ای چو آتش.نظامی. گاه از قصبت صحیفه شویم گه با رطبت بدیهه گویم.نظامی. - بربدیهه؛ بی اندیشه. برارتجال. و رجوع به مادهٔ بعد شود.