معنی ابوالعلاء

[ اَ بُ ل عَ ] (ع اِ مرکب) پالوده. (دهار) (منتهی الارب). حلوا. فالوده. فالوذج. || بلستک. (مهذب الاسماء). پرستو. پرستوک. || زنبور. (مهذب الاسماء). || ابوالملیح. چکاوک.[ اَ بُ ل عَ ] (اِخ) او را فدائیان در حدود سال ۴۹۳ هـ . ق. بکشتند. رجوع به ص ۳۶۴ حبیب السیر ج ۱ شود.[ اَ بُ ل عَ ] (اِخ) یکی از افاضل معروف دولت سلاجقه. او را با خطیرالملک وزیر محمودبن سنجر مقاوله ای است. رجوع به حبیب السیر ج ۱ ص ۳۸۳ شود.[ اَ بُ ل عَ ] (اِخ) رجوع به حبیب السیر ج ۱ ص ۳۶۸ شود.[ اَ بُ ل عَ ] (اِخ) از اصحاب ابن اخشید ابوبکر احمدبن علی بن معجور الاحشاد است. (ابن الندیم).[ اَ بُ ل عَ ] (اِخ) (خواجه...) یکی از افاضل روزگار خویش معاصر سلطان سنجر. رجوع به حبیب السیر ج ۱ ص ۳۸۳ شود.[ اَ بُ ل عَ ] (اِخ) از روات حدیث است و سعیدبن عبدالرحمن از او روایت کند.[ اَ بُ ل عَ ] (اِخ) آبسکونی. احمدبن صالح بن محمدبن صالح تمیمی. محدّثی کثیرالحدیث. ابواحمد عبداللََّه بن عدی از وی روایت کند. (انساب سمعانی ص ۱۲ و ۱۳).[ اَ بُ ل عَ ] (اِخ) ابن اسحاق بن ابراهیم بن یزید. رجوع به ابن کرینب ابوالعلاء... شود. (قفطی ص ۲۸۸ و ۱۶۹).[ اَ بُ ل عَ ] (اِخ) ابن حسنویه. پس از آنکه بدربن حسنویه از جانب عضداللََّه بحکومت کردستان مستقر گشت ابوالعلاء و دیگر برادران خود را بکشت.[ اَ بُ ل عَ ] (اِخ) ابن زهربن محمدبن عبدالملک اندلسی. رجوع به ابن زهر ... شود.[ اَ بُ ل عَ ] (اِخ) ابن نمربن اسعد و بقولی سعد. از روات حدیث است و ابواسحاق سبیعی از او روایت کند.[ اَ بُ ل عَ ] (اِخ) احمدبن صالح. رجوع به ابوالعلاء آبسکونی شود.[ اَ بُ ل عَ ] (اِخ) احمدبن عبداللََّه بن سلیمان معری. رجوع به ابوالعلاء معری... شود.[ اَ بُ ل عَ ] (اِخ) احمدبن عبداللََّه مقری. رجوع به احمد... شود.[ اَ بُ ل عَ ] (اِخ) احمدبن عبیداللََّه بن حسن بن شقیرا. رجوع به احمد... شود.[ اَ بُ ل عَ ] (اِخ) احمدبن علی المثنی الموصلی. صاحب مسند. وفات او به سال ۳۰۷ هـ . ق. بود. رجوع به حبیب السیر ج ۱ ص ۳۰۱ شود.[ اَ بُ ل عَ ] (اِخ) ادریس بن یعقوب. ملقب به مأمون. نهمین سلطان موحدی بمغرب از ۶۲۶ تا ۶۳۰ هـ . ق.[ اَ بُ ل عَ ] (اِخ) ایوب بن مسکین. از او یزیدبن هارون روایت کند.[ اَ بُ ل عَ ] (اِخ) ایوب بن مسکین. از او یزیدبن هارون روایت کند.[ اَ بُ ل عَ ] (اِخ) بختیاربن مملان. رجوع به بختیار... شود.[ اَ بُ ل عَ ] (اِخ) بردبن سنان از روات است.[ اَ بُ ل عَ ] (اِخ) جمهان. از روات است.[ اَ بُ ل عَ ] (اِخ) جنیدبن العلاء. ابواسامه از او روایت کند.[ اَ بُ ل عَ ] (اِخ) حسن بن احمدبن حسن بن احمدبن محمدبن سهل بن سلمهٔ عطار از مردم شهر همدان. او در نحو و لغت و علوم قرآن و حدیث و زهد و نیکو طریقتی و تمسک به سنن، امام وقت خویش بود. وجوه قراآت به بغداد از حسین دبّاس و هم در اصفهان از دیگر قراآن بیاموخت و از ابوعلی حداد و ابوالقاسم بن بیان و نیز بخراسان از ابی عبداللََّه القراوی حدیث شنود و حفاظ و بزرگان حدیث از وی اخذ روایت کردند. سپس به مسقطالرأس خویش همدان بازگشت و تا پایان عمر وقت خویش بقرآن و حدیث حصر کرد. و بر دیگر حفاظ عصر در انساب و تواریخ و رجال برتری داشت. و در انواع علوم تصانیف کرد و کتاب جمهره را از بر داشت. و با اینهمه متصف بعفت بود و با کسان مراوده نداشت و هیچ مدرسه و تکیه ای نپذیرفت و درس بخانهٔ خویش می گفت. وصیت او در آفاق و اقطار برفت و در دلهای خاص و عام منزلتش عظیم گشت و چون بر رهگذری میگذشت تا کودکان و جهودان باحترام وی برپای میخاستند و وی را دعا میگفتند و سنت را شعار خویش داشت و هیچگاه بی وضوء مس حدیث نکرد. مولد او ۱۴ ذیحجهٔ سال ۴۸۸ هـ . ق. و وفات او در ۸۱ سالگی بشب پنجشنبه ۱۴ جمادی الاولی ۵۶۹ هـ . ق. بود. و یافعی گوید او را در قراآت و حدیث تصانیفی است در مجلدات کثیره و از آن جمله است کتاب زادالمسافر در پنجاه مجلد. و رجوع به حسن... شود.[ اَ بُ ل عَ ] (اِخ) حسن بن زید عطار. رجوع به حسن... شود.[ اَ بُ ل عَ ] (اِخ) حسن بن سوار. از روات حدیث است.[ اَ بُ ل عَ ] (اِخ) حیان بن عمیر. از روات حدیث است.[ اَ بُ ل عَ ] (اِخ) الخفاف. خالدبن طهمان. از روات است.[ اَ بُ ل عَ ] (اِخ) داودبن عبداللََّه الاودی. از روات حدیث است.[ اَ بُ ل عَ ] (اِخ) زهربن عبدالملک ایادی. رجوع به ابن زهر... شود.[ اَ بُ ل عَ ] (اِخ) زیاد. مولی بنی کلاب. او از حسن روایت کند.[ اَ بُ ل عَ ] (اِخ) زیاد. مولی بنی کلاب. او از حسن روایت کند.[ اَ بُ ل عَ ] (اِخ) سالم. کاتب هشام بن عبدالملک. رجوع به سالم... شود.[ اَ بُ ل عَ ] (اِخ) سالم المرادی. از روات است.[ اَ بُ ل عَ ] (اِخ) ششتری شاعر. او در مائهٔ چهارم میزیسته است. لکن در تذکره های دسترس ما نام او نیامده است و ظاهراً منظور از ابوالعلا در بیت ذیل منوچهری مراد همین ابوالعلا ششتری باشد چه او را در ردیف شعرای فارسی زبان آورده است: بوالعلاء و بوالعباس و بوسلیک و بوالمثل آنکه آمد از نوایح وآنکه آمد از هری. تنها در لغت نامهٔ اسدی ابیات ذیل از او دیده میشود: بیاور آنکه گواهی دهد ز جام که من چهار گوهرم اندر چهار جای مدام زمرد اندر تاکم عقیقم اندر غژب سهیلم اندر خم آفتابم اندر جام. ای... من ای... تو انجیره گذاری سرگین خوری و قی کنی و باک نداری ریچاله گری پیشه گرفتی تو همانا بخیره [ کذا ] در شیر بری کامه برآری.[ اَ بُ ل عَ ] (اِخ) صاعدبن حسن بن عیسی اللغوی، مولیی بغدادی. او راست: کتاب فصوص. و رجوع به صاعد... شود.[ اَ بُ ل عَ ] (اِخ) صبح. از روات است. او از ابن بریده و از او عبدالعزیزبن مسلم روایت کند.[ اَ بُ ل عَ ] (اِخ) صلةبن زفر. از روات حدیث است.[ اَ بُ ل عَ ] (اِخ) ضحاک بن یسار. وکیع از او روایت کند.[ اَ بُ ل عَ ] (اِخ) الطبیب. طبیبی بروزگار بویهیان و مصاحب ملوک آل بویه در سفر و حضر آنان. و ظاهراً بزمان سلطان الدوله در شیراز میزیسته است. رجوع به تاریخ الحکماء قفطی چ لیپزیک ص ۴۱۱ شود. ظاهراً این طبیب پس از بویهیان بخدمت سلاطین غزنوی پیوسته است و بزمان مسعود با یعقوب دانیال سمت طبیب خاصه و منادمت مسعود داشته و واسطهٔ پیغام مسعود به امراء و بزرگان وقت بوده است. رجوع به تاریخ بیهقی چ ادیب ص ۶۰ و ۲۳۴ و ۵۱۷ و ۵۱۸ و ۵۱۹ و ۶۰۸ و ۶۱۰ شود.[ اَ بُ ل عَ ] (اِخ) عبدالرحمن بن امین. از روات حدیث است.[ اَ بُ ل عَ ] (اِخ) عبدالرحمن بن العلاء. از ابی سعید مولی بنی هاشم روایت کند.[ اَ بُ ل عَ ] (اِخ) عبیس بن محمدبن عبیس شوکانی. از مردم شوکان، شهری میان سرخس و ابی ورد. رجوع به عبیس... شود.[ اَ بُ ل عَ ] (اِخ) عطاءبن یعقوب الکاتب معروف بناکوک. رجوع به عطاء... شود.[ اَ بُ ل عَ ] (اِخ) عقبةبن مغیرة الشیبانی. از روات حدیث است.[ اَ بُ ل عَ ] (اِخ) علی بن عبدالرحمن خزاز شوشی. رجوع به علی... شود.[ اَ بُ ل عَ ] (اِخ) علیلة ربیع بن بدر. از روات حدیث است.[ اَ بُ ل عَ ] (اِخ) عمروبن العلاء. ابوالولید طیالسی از او روایت کند.[ اَ بُ ل عَ ] (اِخ) فارسی و طبیب معاصر آل بویه. از وی کتابی در دست نیست لکن مصنفین اطبا از گفته های وی شاهد صدق اقوال خویش آرند و ابوماهر و علی بن عیسی مجوسی و ابن مندویهٔ اصفهانی هم عصر وی بوده اند. او یک چند طبیب عساکرعضدالدوله بویهی و پس از عضدالدوله طبیب خاص شرف الدولةبن عضدالدوله بود و آنگاه که شرف الدوله با مرض صعب العلاج درگذشت وی را به تسامح و تعلل عمدی در معالجت شرف الدوله متهم داشتند و او از این معنی دلگیر شده و از شیراز بعزم بصره مسافرت کرد و در راه بمرض رشته [ پیوک عرق مدنی ] مبتلا گشت و بهمان مرض در حدود ۳۸۰ هـ . ق. درگذشت.[ اَ بُ ل عَ ] (اِخ) الفرضی. او راست: کتاب معجم الشیوخ.[ اَ بُ ل عَ ] (اِخ) قبیصةبن جابر. از روات است.[ اَ بُ ل عَ ] (اِخ) کاتب معروف بمارذکا. رجوع به تاریخ الحکماء چ لیپزیک ص ۳۹۳ شود.[ اَ بُ ل عَ ] (اِخ) کامل بن العلاء. زیدبن حباب از او روایت کند.[ اَ بُ ل عَ ] (اِخ) کثیربن نباته. معتمر از او روایت کند.[ اَ بُ ل عَ ] (اِخ) گنجوی. شاعر معاصر و مداح شروانشاه کبیر جلال الدنیا و الدین اخستان منوچهر و فرزندان او بود و خاقانی و فلکی شروانی هر دو شاگرد وی بوده اند و حمداللََّه مستوفی گوید که ابوالعلاء دختر خود به خاقانی داد و فلکی شروانی نیز هوس دامادی بوالعلاء کرد و چون میسر نگشت برنجید و استعداد مهاجرت کرد. ابوالعلاء بیست هزار درم به شاگرد بخشید و گفت فرزند این بهای پنجاه کنیزک ترکیه که همه بهتر از دختر ابوالعلایند و فلکی بدین راضی و خشنود شد و نظامی گنجوی و ابوالعلاء فلکی و ذوالفقار و شاهفور بروزگار او بودند و لقب او نظام الدین است و میان او و داماد خود خاقانی، نقاری پدید آمد و به مهاجات کشید. رجوع به تذکرهٔ دولتشاه چ لیدن ص ۷۰ و مجمع الفصحاء ج ۱ ص ۸۱ و ۳۸۱ و کتاب شاهد صادق شود.[ اَ بُ ل عَ ] (اِخ) محمدبن ابی المحاسن بن ابی الفتح کرمانی. رجوع به محمد... شود.[ اَ بُ ل عَ ] (اِخ) محمدبن عبدالباقی بخاری. رجوع به محمد... شود.[ اَ بُ ل عَ ] (اِخ) محمدبن محمدبن یحیی بن بحر. تاج الدین سندبیسی واسطی. رجوع به محمد... شود.[ اَ بُ ل عَ ] (اِخ) محمدبن محمود غزنوی. رجوع به محمد... شود.[ اَ بُ ل عَ ] (اِخ) مسیب بن رافع. از روات حدیث است.[ اَ بُ ل عَ ] (اِخ) مطر. از روات است.[ اَ بُ ل عَ ] (اِخ) معاذبن عوذاللََّه البصری. از روات است.[ اَ بُ ل عَ ] (اِخ) منشی طغرل بک، صفی الدین. رجوع به ص ۳۰۸ حبیب السیر ج ۱ شود.[ اَ بُ ل عَ ] (اِخ) موسی. تابعی است. او از انس و از او حمادبن سلمه روایت کند.[ اَ بُ ل عَ ] (اِخ) مولی محمدبن عبداللََّه بن جحش اسدی. صحابی است.[ اَ بُ ل عَ ] (اِخ) ناصح. از روات حدیث است.[ اَ بُ ل عَ ] (اِخ) الواثق ادریس بن محمدبن عمربن عبدالمؤمن. سیزدهمین و آخرین سلاطین موحدین (۶۶۵ -۶۶۷ هـ . ق.). سلسلهٔ نسب مذکور بنا بقول زرکشی است و ابن خلکان ادریس بن ابی عبداللََّه یوسف بن عبدالمؤمن گفته است.[ اَ بُ ل عَ ] (اِخ) وزیر. او راست: تفضیل الاتراک علی سایر الاجناد.[ اَ بُ ل عَ ] (اِخ) هارون بن هارون. از روات حدیث است.[ اَ بُ ل عَ ] (اِخ) هبنقه. احمق داستانی عرب. رجوع به هبنقه شود.[ اَ بُ ل عَ ] (اِخ) هلال بن خباب. از روات است.[ اَ بُ ل عَ ] (اِخ) همدانی. رجوع به ابوالعلاء حسن بن احمد... شود.[ اَ بُ ل عَ ] (اِخ) یزیدبن اسعد الهمدانی. تابعی است و به حرب صفین در رکاب علی علیه السلام بود و به فتنهٔ ابن زبیر کشته شد.[ اَ بُ ل عَ ] (اِخ) یزیدبن درهم. از روات حدیث است.[ اَ بُ ل عَ ] (اِخ) یزیدبن عبداللََّه بن شخیر. رجوع به یزید... شود.